Oorlog Midden-Oosten slecht nieuws voor Oekraïne: 'Kan Rusland in de kaart spelen'

De oorlog in Iran gaat de zesde dag in. De Amerikaanse president Trump claimt dat de oorlog volgens plan verloopt. Zo zijn tientallen hooggeplaatste figuren van het Iraanse regime gedood, onder wie de opperste leider Ali Khamenei. Daarnaast zijn belangrijke doelen in Iran bestookt, zoals lanceerinstallaties, wapenfabrieken en raketopslagplaatsen.   

Maar 3000 kilometer van Iran ziet Zelensky met lede ogen aan hoe de Iran-oorlog mogelijk een negatieve impact op zijn land kan hebben. Want niet alleen kan Oekraïne door de oorlog in het Midden-Oosten worden verzwakt, ook kan Rusland van de onrust profiteren.

Peperdure afweerraketten

Jarenlang zit Zelensky al te springen om meer luchtafweergeschut. Sinds Trumps tweede termijn als president is de VS gestopt met militaire hulp aan Oekraïne. Wel kopen Europese landen wapens en luchtafweer in bij Amerikaanse wapenbedrijven, die vervolgens aan Oekraïne worden geschonken.  

Die luchtafweer is voor de bevolking van levensbelang, omdat Rusland regelmatig Oekraïense steden en energie-infrastructuur bestookt. Het merendeel van de raketten kan worden onderschept door Patriot-luchtafweergeschut van Amerikaanse makelij. Maar aan de afweerraketten hangt wel een prijskaartje van zo'n 3,5 miljoen euro per stuk. Dat is een groot verschil met de Iraanse drones van naar schatting tussen de 20.000 en 40.000 euro.

Iran besloot als vergelding voor de Amerikaans-Israëlische aanvallen massaal drones en raketten in te zetten. Doelwitten waren vooral Amerikaanse legerbases in de Golfstaten. "Er worden enorm veel luchtafweermiddelen ingezet in de oorlog om de Iraanse drones en raketten tegen te houden", zegt defensie-expert Patrick Bolder van het Haags Centrum van Strategische Studies. "Terwijl de productie van die afweerraketten juist heel laag is." 

Ruildeal

De kans is groot dat de nieuwe voorraad Patriot-raketten eerst naar het Midden-Oosten gaat om de Amerikaanse legerbases te beschermen. "Ik kan me voorstellen dat Zelensky niet al te enthousiast is over deze oorlog", zegt onderzoeker Erik Stijnman van Instituut Clingendael. Zelensky uitte die zorgen deze week ook. "We begrijpen dat een langdurige oorlog invloed zal hebben op de hoeveelheid luchtafweer voor ons." 

Niet toevallig heeft de Oekraïense president een voorstel aan de Golfstaten gedaan. Kyiv wil onderscheppingsdrones leveren om het luchtruim boven de Golfstaten te beschermen tegen de Iraanse drones. In ruil daarvoor wil het land Patriot-luchtafweerraketten. "Zelensky zegt daarmee in feite: jullie gebruiken veel te duren raketten voor die goedkope drones", zegt Bolder.

Rusland heeft de Iraanse Shahed-drones jarenlang ingezet tegen Oekraïne. Dat land heeft inmiddels een effectief wapen tegen de drones ontwikkeld. Op dit moment is Moskou niet meer afhankelijk van de Shahed-drones en beschikt het over een verbeterde versie, de Geran-2.

En naast de Patriot-luchtafweer wil Oekraïne ook meer langeafstandsraketten hebben. "Maar de VS zet veel Tomahawks-raketten in om wapendepots in Iran te bestoken", zegt Bolder. "Zelensky wil die raketten juist hebben om wapenfabrieken diep in Rusland aan te vallen." Maar het Witte Huis weigert die raketten vooralsnog te leveren. Nu Amerika ze grootschalig inzet, neemt de kans af dat Oekraïne ze zal krijgen.

Olie- en gasprijs schiet omhoog

Sinds het begin van de oorlog is de export van olie en gas vanuit de Golfstaten door de Straat van Hormuz naar de rest van de wereld verstoord. Daardoor is de prijs van de fossiele brandstoffen gestegen. "Dat kan Rusland financieel in de kaart spelen", zegt Stijnman. "En dat is net wat Oekraïne niet wil bij een uitputtingsoorlog."  

Rusland exporteert namelijk veel olie en gas naar onder meer China, waardoor de oorlogsmachine kan blijven draaien. Het afgelopen jaar had Rusland daarentegen juist te maken met sterk dalende inkomsten uit fossiele brandstoffen.

De oorlog in Iran betekent ook dat de aandacht van mensen voor Oekraïne verslapt. Dat kan gepaard met minder steun uit Europa en de rest van de wereld voor de bevolking.   

Onderhandelingen mogelijk opgeschort 

Kort voor het uitbreken van de oorlog in het Midden-Oosten waren Rusland en Oekraïne in onderhandeling met de VS over een einde van de oorlog. De komende dagen zou verder worden gepraat in Abu Dhabi, maar door de beschietingen wordt dat mogelijk uitgesteld en verplaatst naar een ander land. De verwachting is dat het Witte Huis de onderhandelingen over een einde van de oorlog met Iran meer prioriteit zal geven dan de oorlog in Oekraïne.

Als de landen eenmaal weer aan tafel zitten, dan verwacht Bolder dat dat nadelig kan uitpakken voor Oekraïne. "Trump kan het zo zat zijn met al die oorlogen – die hij zelf begonnen is - dat hij eerder zal instemmen met gunstigere voorwaarden voor Rusland."