Oekraïne valt Russische webwinkel Wildberries systematisch aan, maar waarom?

Russische sociale media staan vol met beelden van grote rookpluimen die opstijgen uit drie verschillende logistieke centra. Twee daarvan zijn in de regio Sint-Petersburg, eentje is op het schiereiland de Krim, dat Rusland sinds 2014 bezet.

"Heel veel Russen gebruiken Wildberries", zegt correspondent Olaf Koens. "Het wordt vergeleken met Amazon, maar het is ook een soort bezorgservice voor boodschappen. Dus er liggen miljoenen rollen wc-papier, schoonmaakdoekjes en andere spullen die makkelijk branden."

Sinds afgelopen zaterdag, toen de aanvallen begonnen, zijn er zeker negen mensen om het leven gekomen. Naar schatting heeft Oekraïne voor miljarden euro's aan Russische goederen vernietigd.

Oekraïne stelt dat het bedrijf niet alleen goederen levert aan onschuldige burgers, maar dat het ook wordt gebruikt om zogeheten 'dual use'-goederen te vervoeren: spullen die zowel voor civiele als militaire doeleinden kunnen worden ingezet.

"Het is ongetwijfeld zo dat daar ook goederen liggen die militair ingezet kunnen worden", zegt Koens. "Denk aan zaklampen, misschien helmen, drones of onderdelen van drones. Dat zijn allemaal goederen die je kunt kwalificeren als dual use."

De Oekraïense president Zelensky noemde het bedrijf niet bij naam, maar schreef op 18 juli wel dat twee getroffen warenhuizen 'door de agressor werden ingezet om onderdelen te leveren die onder sancties vallen, voor de productie van drones en navigatieapparatuur'.

De laatste maanden gebruikt Zelensky vaak de term 'langeafstands-sancties' wanneer hij het heeft over de Oekraïense droneaanvallen ver achter het front. De aanvallen op Wildberries vallen daar ook onder. In deze video legt Olaf Koens uit waarom juist dat bedrijf het moet ontgelden:

"Het punt is dat Wildberries een van de belangrijkste schakels vormt in een constructie om internationale sancties te omzeilen, die bekendstaat als parallelimport", schrijft de Oekraïense commandant Joeri Fedorenko, die zich specifiek bezighoudt met droneaanvallen.

Het bedrijf zou elektronica importeren die Rusland wegens internationale sancties eigenlijk niet mag hebben, legt Fedorenko uit. Dat gebeurt meestal via tussenpersonen en landen die een goede band hebben met Moskou. "Wildberries heeft zelfs officiële instructies voor verkopers over hoe dergelijke goederen moeten worden verwerkt."

"Maar ik heb wel het idee dat de Oekraïners hiermee ook proberen om de druk op Rusland verder op te voeren", zegt Koens. Dat lijkt goed te lukken.

"Er gaan allerlei filmpjes rond op sociale media van ondernemers die zeggen: 'Mijn levenswerk is verwoest. Hoe kan dit nou? Wat is dit? Mijn hele voorraden zijn op.' Wildberries werd erg veel gebruikt door kleine ondernemers, door eenmanszaken. Die zien gewoon alles in rook opgaan."

"Wildberries is een platform voor de massamarkt dat zich richt op de kern van Poetins kiezers: Russen met een lager inkomen die buiten Moskou en Sint-Petersburg wonen", schrijft The Financial Times. "Het netwerk van afhaalpunten strekt zich uit tot in kleine steden en dorpen, waar ze zijn uitgegroeid tot enkele van de belangrijkste knooppunten van het lokale leven."

De aanvallen raken ook de oprichter van Wildberries, Tatyana Kim. Zij is de rijkste vrouw in Rusland, met een geschat vermogen van meer dan zeven miljard euro. Kim kondigde deze week aan dat het bedrijf is begonnen met het compenseren van sommige verkopers die op Wildberries actief zijn, maar de meeste verkopers vertellen dat ze slechts een kleine fractie krijgen van de waarde van hun goederen.

"Als het de intentie van de Oekraïners is om de Russen die oorlog te laten voelen, dan lukt dat wel", zegt Koens. "Dat hebben we de afgelopen maand ook gezien met de benzinetekorten in Rusland."

"Maar het is wel een medaille met twee kanten, want ik zie ook veel Russen die kwaad worden op Zelensky, en op Europa. Dus de onvrede neemt toe, en die keert zich deels tegen het Kremlin. Maar deels ook verder tegen Oekraïne en tegen het Westen."

In de Russische staatsmedia wordt het onderwerp grotendeels vermeden. In het ochtendnieuws op de grootste televisiezender werd er bijvoorbeeld wel uitgebreid stilgestaan bij de Russische successen in Oekraïne, en bij de bosbranden in Zuid-Europa. Maar de nieuwste aanval op Wildberries, enkele uren daarvoor, werd verzwegen.

Oekraïne zegt dat de aanvallen op Wildberries direct verband houden met de oorlog, maar onder experts van internationaal recht is er discussie of dergelijke aanvallen wel geoorloofd zijn. Dat ligt er bijvoorbeeld aan hoeveel militaire goederen er in het warenhuis waren, wat niet publiek bekend is.

"Civiele infrastructuur mag niet als doelwit worden gekozen louter omdat deze economisch belangrijk is, in brede zin verband houdt met de oorlogsinspanning of politiek gezien nuttig is om aan te vallen", schrijft de Amerikaanse onderzoeker Michael Schmitt.

"Het wordt pas een militair doelwit wanneer het, gezien de omstandigheden op dat moment, een effectieve bijdrage levert aan militaire acties en een aanval erop een duidelijk militair voordeel oplevert." Schmitt merkt op dat de definitie van een 'militair doel' steeds opschuift, en noemt dat 'een gevaarlijk hellend vlak'.

De Russische overheid zegt dat het de aanvallen onderzoekt als mogelijke 'terreurdaden', maar noemt het zelf geen mogelijke oorlogsmisdaden.