Rusland saboteert erop los, wat kan Europa doen? 'We moeten harder reageren'
Explosieven bij een hoogspanningsstation in Duitsland. Een brand bij een dronefabriek in Polen. Meerdere schendingen van het luchtruim in Estland, Letland, Litouwen en opnieuw Polen. Het zijn allemaal recente voorbeelden van zogenoemde hybride oorlogsvoering in Europa.
De snelheid, omvang en intensiteit van deze veelal 'heimelijke' acties zijn de laatste jaren duidelijk toegenomen, ziet de NAVO. Het militaire bondgenootschap waarschuwt al langer voor zulke 'hybride methoden': niet-militaire acties die bedoeld zijn om 'de grens tussen oorlog en vrede te vervagen' en om onrust en verdeeldheid te zaaien onder de Europese bevolking.
'Duidelijk patroon'
Een keerpunt lijkt de mislukte droneaanslag op de luchthaven van de Duitse stad Leipzig, ruim een maand geleden. Voor het eerst zegt de Duitse regering nu hardop: hier is Rusland verantwoordelijk voor. Het type drone en explosieven leveren daar het bewijs voor volgens de Duitse autoriteiten.
'Twee verdachten met Russische banden in beeld voor drone-incident Leipzig'
"We moeten dit niet meer zien als een serie van incidenten", zegt Steven Everts, directeur van het EU-Instituut voor Veiligheidsstudies (EUISS) in Parijs. "Dit is een heel duidelijk patroon dat duidt op escalatie van Russische kant. Een door het Kremlin centraal aangestuurde campagne. Rusland is bereid om steeds verder te gaan. Dat land ontplooit activiteiten die steeds agressiever, brutaler en gevaarlijker zijn. Niet langer alleen dichtbij de grens met Europa, maar ook ver weg daarvan."
Ook in Denemarken
Zo waarschuwt deze week ook Denemarken luidkeels voor 'concrete' Russische sabotage-acties. Rusland zou het gemunt hebben op Deense defensiebedrijven die betrokken zijn bij militaire hulp aan Oekraïne. Het hoofd van de Deense inlichtingendienst zegt dat de Russische veiligheidsdiensten hebben geprobeerd om 'gewone Denen' te rekruteren om taken voor Rusland uit te voeren. Volgens de Deense onderzoeker Flemming Splidsboel heeft hybride oorlogsvoering daarmee 'een nieuw niveau bereikt'.
"Dit is absoluut zorgwekkend", zegt de Belgische geopolitiek expert Koert Debeuf. Hij omschrijft de mislukte droneaanslag in Leipzig als een 'oorlogsdaad' en als een 'enorme escalatie' ten opzichte van de eerdere reeks van ontwrichtende acties in Europa. "Rusland is al langer bezig om verdeeldheid te zaaien binnen Europa en om onvrede en polarisatie aan te wakkeren. Iedereen begint zich af te vragen: hoe te reageren?"
"Je voelt overal: de vrede wordt steeds wankeler."
Grote landen als Duitsland en Frankrijk zitten daarbij duidelijk op het spoor van de-escalatie, zegt hij. Ook het veelbesproken bezoek van de Amerikaanse CIA-directeur John Ratcliffe aan Moskou van vorige week moet volgens hem in dat licht worden gezien. Debeuf: "Dit is duidelijk met het idee: we willen dit niet verder escaleren met de Russen. Anders zitten we meteen met een wereldoorlog. Maar je voelt overal: de vrede wordt steeds wankeler."
Geheim bezoek CIA-baas aan Moskou 'om te waarschuwen NAVO niet aan te vallen'
Duitsland strafte Rusland voor de actie in Leipzig door een Russische cultuurcentrum in Berlijn te sluiten. Die instelling zou zijn gebruikt door de Russische inlichtingendiensten. Ook werken de Duitsers aan verdere sancties tegen de Russische schaduwvloot die olie exporteert, en aan strengere inreiscontroles voor Russen.
Rusland-correspondent Olaf Koens: 'Russen ontkennen alles'
"De Russen ontkennen alles en draaien het juist om, een bekende Russische tactiek. Ze zeggen nu: de Duitsers hebben hebben speciale drone op hun eigen luchthaven laten vliegen om zo de Russen ervan de schuld van te geven. De analyse op de Russische staatstelevisie is dat de Duitsers dit zouden hebben gedaan om ervoor te zorgen dat Duitsland nog verder militariseert. Allemaal bedoelt om de oorlog in Oekraïne nog meer aan te zwengelen en zorgen dat er nog meer geld naar Oekraïne gaat."
EUISS-directeur Everts pleit voor een hardere, maar ook gebalanceerde reactie. "Je moet als Europa laten zien dat je bereid bent om te reageren. Het allerbelangrijkste op te doen is de steun voor Oekraïne blijven opschroeven, want het laten afbrokkelen van die steun is waar het de Russen om te doen is. Het tweede is je eigen verdediging opschroeven, en het derde is lastiger in het openbaar: je eigen inlichtingendiensten opdracht geven om zelf ook heimelijke acties tégen Rusland te ondernemen, denk aan gps-signalen van Russische vliegverkeer verstoren. We moeten harder reageren bij grotere incidenten. Maar er is ook een component waar je niet over moet praten, maar wel moet doen."
"Je zou het voor de Russen moeilijker en pijnlijker moeten maken."
Daarnaast wijst hij ook op andere opties. Zoals het terugschroeven van het aantal toeristen-visums voor Russen die naar Europees gebied willen reizen. "Deze hybride acties en aanslagen zijn nu ontzettend goedkoop voor Rusland. Uiteindelijk moet je die kosten-batenafweging de andere kant op krijgen. Zodat ze niet langer denken: het kost bijna niks, de reactie is nihil, en de baten zijn enorm, want we creëren chaos en wantrouwen in Europa. Het is nu te gemakkelijk en je zou het voor de Russen moeilijker en pijnlijker moeten maken."
Dit zei minister Van Weel vanochtend over het incident bij het vliegveld in Leipzig:
