VS opent de aanval op het Strafhof: gevolgen kunnen groot zijn

Welke sancties er worden opgelegd, is nog niet bekend. Waarschijnlijk gaat het om dezelfde sancties die de regering-Trump eerder al invoerde tegen verschillende functionarissen, onder wie de helft van de zittende rechters en de voorzitter van het Strafhof. Het werd Amerikaanse bedrijven simpelweg verboden om zaken met ze te doen.

Zij konden daardoor van de ene op de andere dag niet meer bij hun Microsoft-emailadres, hun bankrekening werd bevroren, en ze konden de VS niet meer inreizen. "Ze worden behandeld als criminelen, terwijl ze proberen mensenrechten te beschermen", zegt Elies van Sliedregt, hoogleraar Internationaal Recht aan de Universiteit van Tilburg.

Voor sommige diensten zijn niet-Amerikaanse alternatieven te vinden. Zo is het Strafhof al overgestapt van Microsoft-software op een alternatief uit Duitsland, schrijft persbureau AP. Maar voor betalingsverkeer ligt dat lastiger, omdat banken zo met elkaar verweven zijn.

Europese grote banken zijn namelijk bijna altijd ook actief in de VS, en dus kwetsbaar voor vervolging daar. Ook lopen veel internationale betalingen via de infrastructuur van creditcardbedrijven Master Card en VISA. En die zijn Amerikaans.

Geert-Jan Knoops werkt als advocaat aan het Internationaal Strafhof. "Wij worden door het Strafhof ingehuurd om een verdachte bij te staan. Wij krijgen ons salaris betaald door het Strafhof. Als dat stopt, krijgen wij als advocaten dus geen salaris."

"Het kan ook tot gevolg hebben dat lopende onderzoeken in gevaar komen. Of dat er geen strafzaken meer kunnen worden gevoerd." Dat geldt bijvoorbeeld voor onderzoeken naar oorlogsmisdaden gepleegd in Oekraïne, of door Hamas en Israël in de Gaza-oorlog.

Dat laatste lijkt de belangrijkste aanleiding te zijn voor de Amerikaanse campagne tegen het Strafhof. Het Internationaal Strafhof vaardigde een arrestatiebevel uit voor de Israëlische premier Netanyahu, wat tot felle Amerikaanse kritiek leidde.

De Amerikaanse buitenlandminister Rubio schreef in juli al het Strafhof 'steen voor steen' te willen afbreken, en lijkt nu de daad bij het woord te voegen.

Maar de Amerikaanse afkeer tegen het ICC is niet begonnen onder Trump, benadrukt Amerika-verslaggever Raquel Schilder. "Amerika is niet aangesloten bij het Hof, ook Obama en Clinton zijn er niet bij gegaan. Het is onderdeel van een houding van Amerika dat internationale organisaties niks over Amerika te zeggen hebben."

Sterker nog: in 2002, onder president Bush, nam het Amerikaanse congres een wet aan die in de volksmond 'The Hague Invasion Act' is gaan heten. Als er Amerikaanse militairen worden veroordeeld door het ICC, en vast worden gehouden in Den Haag, mag de Amerikaanse president alle middelen inzetten om ze vrij te krijgen.

"Als er militairen vast komen te zitten in Scheveningen, dan gaan we die met mariniers bevrijden", vat Sliedregt het samen. "Dat illustreert het diepgewortelde gevoel dat andere landen niets te zeggen hebben over Amerikaanse soldaten."

Toch gooit Trump 'er wel een schepje bovenop', zegt Schilder. Waar de VS zich eerder vooral niks aantrok van het Strafhof, wordt er nu actief de aanval geopend. En naast de impact op het Strafhof zelf, gaat er ook een signaal uit naar andere landen.

Van Sliedregt: "Er zijn landen die het misschien al niet eens waren met het ICC, en nu het momentum aangrijpen om eruit te stappen. Niger, Benin, Burkina Faso deden dat vorig jaar. Venezuela gaat er ook uitstappen, onder druk van de Amerikaanse minister Rubio. Europa zou nu het voortouw moeten nemen in het beschermen van het internationaal recht."

Of dat ook gebeurt? "Ja en nee", zegt van Sliedregt. "De EU en Nederland steunen het Strafhof heel nadrukkelijk. Maar een echt scherpe veroordeling van de Amerikanen heb ik niet gezien." Bovendien lijken de Amerikaanse sancties moeilijk tegen te gaan. "We zijn in Europa toch te afhankelijk geworden van de VS. Daar zijn we nu achter gekomen."