Gasvoorraden nog niet eens halfvol: energierekening omhoog bij strenge winter
Op dit moment is de voorraad voor bijna 45 procent gevuld, verspreid over vier bergingen. We gaan het vuldoel dan ook niet halen, waarschuwde Gasunie gisteren.
Nederland haalt vuldoel gasvoorraad niet, kwetsbaar bij strenge winter
Zo zit het met vuldoelen
Om op dat scenario voorbereid te zijn, is volgens Gasunie - verantwoordelijk voor de infrastructuur - 115 TeraWattuur (TWh) aan gasvoorraad nodig. Dat komt neer op ongeveer de helft van het totale Nederlandse gasverbruik. Een TWh staat gelijk aan het jaarverbruik van 55.000 huishoudens.
Er is ook een Europees vuldoel. Dit om een herhaling van de energiecrisis na de Russische invasie van Oekraïne te voorkomen. Dit doel ligt hoger, omdat EU-landen die opslagcapaciteit hebben ook gas in reserve moeten houden voor landen zonder.
Dit doel ligt op 74 procent van de totale opslagcapaciteit bij het begin van de winter. Hier is wel enige flexibiliteit: het doel moet ergens in oktober of november bereikt worden. Bij problemen bij het vullen, is er bovendien een marge van 10 en eventueel zelfs 15 procent om van het doel af te wijken.
En dan is er nog het streven van Energiebeheer Nederland (EBN), het staatsbedrijf dat belast is met het vullen van een deel van de opslagen. Zij mikken op een voorraad van 115 TWh, waarvan 85 procent door EBN zelf, en nog eens 30 TWh door de markt. Dat komt neer op 81 procent. Dat ligt dus ver af van de huidige vulgraad.
Gasprijs op hoogste niveau in twee jaar
Waarom gaat het vullen zo moeizaam? De zomer is normaal gesproken een goed moment om gas in te kopen om later voor een hogere prijs te verkopen. Die vlieger gaat nu alleen niet op, de gasprijs staat op het hoogste niveau in ruim twee jaar. Dat komt door de verstoring van de aanvoer van LNG (vloeibaar aardgas) vanwege de afgesloten Straat van Hormuz.
Daarnaast speelt de hitte een rol, vertelt Lucia van Geuns, energie-expert van de Haagse denktank HCSS. Er is zoveel vraag naar elektriciteit - bijvoorbeeld voor airco's - dat ook elektriciteitscentrales op gas worden gebruikt.
Gascrisis levert staat via EBN bijna 10 miljard euro op
"Er is dus geen incentive om nu gas in te kopen voor later", legt Florence Schmit uit. Zij houdt de energiemarkt in de gaten voor Rabobank. De enige manier om de bergingen wel te vullen, is met subsidie. "Om dit in plaats van de markt te doen", legt Schmit uit.
Minder flexibel
Net als Gasunie heeft zij er een hard hoofd in dat het vullen nog gaat lukken. "Het vulseizoen duurt nog maar kort", zegt zij. De consequentie van matig gevulde bergingen is vooral dat Nederland minder flexibel is bij een hoge vraag in de winter, vertelt Schmit. "Dan zijn we meer afhankelijk van LNG en daarmee kwetsbaarder voor hoge prijzen."
Een spagaat voor beleidsmakers. Het vullen van de bergingen brengt namelijk ook een risico met zich mee. "Het wordt nu voor een hoge prijs ingekocht en als je het in de winter voor een lager bedrag moet verkopen, dan verlies je er geld op."
Hoofdprijs in de winter
Maar als je het niet doet, betaal je alsnog de hoofdprijs in een koude winter, schetst Schmit het dilemma. Dat laatste risico durven marktpartijen momenteel nog wel te nemen, blijkt uit het feit dat EBN als enige bezig is de voorraden te vullen.
De afweging is simpel: het opslaan van gas kost ook geld. Wie dat zoals EBN doet, moet dus niet alleen het dure gas dat nu wordt ingekocht met winst in de winter weten te verkopen, maar uit die winst ook nog de opslagkosten kunnen betalen.
Gasruzie naar kookpunt: hoe de gasopslagen van de NAM bewust leeg werden gepompt
Het draait allemaal om de spread: het verschil tussen waarvoor je nu inkoopt en tegen welke prijs je het weet te verkopen. De gasmarkt werkt met termijncontracten, waarbij wordt gewerkt met afspraken over leveringen op een later moment.
Het kan dus zo zijn dat EBN al afspraken heeft voor de aankoop van gas, dat pas later wordt geleverd. Sterker nog: er kan zelfs al een deal zijn met een andere partij over de koop van datzelfde gas op een later moment.
Snel schakelen
Dit spel vereist voortdurend schakelen op de markt, vertelde Nicolien Vrisou van Eck, directeur gastransitie bij EBN, al eerder. Voor EBN helpt het daarbij dat ze niet alleen 1 miljard euro subsidie kregen om wat extra's te kunnen bieden.
Het bedrijf heeft ook een garantstelling van 20 miljard euro van de staat op zak voor het geval ze een contract afsluiten waarvan de prijs ineens hard daalt. Zo'n zogeheten margin call komt regelmatig voor op de energiemarkt.
Afhankelijk van lng
"Het is extra moeilijk omdat de oorlog in Iran een soort van black box creëert", zegt Schmit. Het is moeilijk te voorspellen wanneer er weer LNG uit Qatar komt, wat een prijsdrukkend effect zou hebben.
Hoe langer dit niet gebeurt, hoe meer vraag uit andere delen van de wereld naar gas dat normaal gesproken naar Europa zou gaan. "Wat weer zorgt voor extra hoge prijzen. En dat maakt het dit jaar nog moeilijker om in te schatten hoeveel er nodig is."
Het inkopen van gas voor de bergingen zelf heeft ook een prijsopdrijvend effect, vertelt Schmit. "Dat voelen consumenten nu al, via de gasprijs zelf. Maar ook in de stroomprijs."
De aanvoer van LNG heeft overigens ook een keerzijde, vertelt verslaggever Bart Reijnen in de video hieronder. De tekst gaat daarna verder.
Het risico dat EBN neemt om de bergingen te vullen tegen een te hoge prijs, komt overigens ook deels bij consumenten terecht. De kosten die het staatsbedrijf maakt, zullen worden doorberekend aan verbruikers, bovenop de transportkosten, schreef Sophie Hermans als minister van Klimaat en Groene Groei ongeveer een jaar geleden aan de Tweede Kamer.
Opheffen GasTerra kost 32,6 miljoen aan vertrekpremies
Het belang van de bergingen begrijpt Schmit wel. “Het is altijd handig om flexibiliteit te hebben op de gasmarkt. Als er dan ineens extra vraag is, kun je daaraan voldoen”, legt zij uit. "Het is zaak om ze tot halverwege de winter goed gevuld te houden, daarna wordt dat risico op prijsschommelingen wat kleiner."
"Het is belangrijk dat bij een koude winter of nog meer geopolitieke calamiteiten die gasopslagen goed gevuld zijn", zegt ook Van Geuns. Want pieken en dalen in de prijs zorgen voor onrust en daarmee vaak nog hogere prijzen.
Gasprijzen blijven hoog
"Als consument voel je de volatiliteit niet direct, maar dit wordt wel snel doorgerekend", aldus Schmit. Bij Rabobank verwacht men dat de gasprijzen de komende drie tot vier maanden nog wel hoog blijven.
"Pas begin 2027 gaan ze dalen", zegt Schmit. "Puur omdat de Straat van Hormuz nog niet volledig opengaat." De oorlog in Oekraïne kan ook nog voor extra onrust en dus hogere prijzen zorgen, vult ze aan.
Ook energiebedrijf Engie verwacht dat de prijzen nog wel verder zullen stijgen. De huidige situatie is daar een 'goede voedingsbodem voor'. "Ook omdat een vlotte heropening van de Straat van Hormuz nog niet dichtbij lijkt", meldt het bedrijf.
Leveringsplicht
Afhankelijk van je energiecontract ga je dus mogelijk meer betalen voor je gas. Zonder kom je in ieder geval niet te zitten. Bedrijven hebben een leveringsplicht, benadrukt minister Stientje van Veldhoven (D66). "We zorgen ervoor dat we voor een normale winter gewoon genoeg gas in Nederland hebben."
En ook bij EBN maken ze zich weinig zorgen. "Het vullen vordert gestaag en gaat goed", laat een woordvoerder weten in reactie op de waarschuwing van Gasunie.
Het kabinet houdt de gaskraan in Groningen dicht, maar er zijn nog honderden andere ongebruikte gasvelden. In de video hieronder vertellen we je waar ze liggen en hoeveel er nog in zit:
