Erken verslaving aan sociale media nú, waarschuwen experts
De nu 18-jarige Esmee keek soms wel 16 uur per dag naar haar scherm. "Ik werd wakker, ging op m'n telefoon en bleef eigenlijk de hele dag op bed liggen." Van haar leven was niet veel meer over en Esmee besefte dat ze hulp nodig had. Ze ging bij een kliniek in behandeling, vertelt ze in onderstaande video:
Socialemediagebruik lijkt misschien onschuldig, maar dat is het allerminst, weet Esmee. "Ik was echt verslaafd. Ik sloot mezelf op en was alleen maar bezig met mijn telefoon. Ik ging bijna niet meer naar school."
'Jongeren kunnen zich er niet tegen wapenen'
Deskundigen zien de problematiek met lede ogen aan. "Socialemediagebruik kan ten koste gaan van het maatschappelijke leven, zoals sporten en school." Ina Koning deed onderzoek naar socialemediaverslaving onder jongeren en adviseert het kabinet over socialemediarichtlijnen. "We zien dat het echt heel verslavend en ontwrichtend kan zijn."
"Mensen kunnen zich daar maar moeilijk tegen wapenen, en jongeren al helemaal niet", zegt ook cognitief neurowetenschapper Surya Gayet.
Jury VS: Meta en Google aansprakelijk voor verslaving social media
Langetermijnonderzoek naar de gevolgen voor de hersenen is er nog niet. "Maar als je steeds wordt afgeleid door meldingen, train je je 'aandachtsspier' niet, waardoor het moeilijker wordt om je te concentreren." Hij vult aan: "Alleen al het gevoel dat je een melding zou kunnen krijgen, verstoort de concentratie." Gayet noemt dat 'mentale jeuk'.
Verslaafd zijn of verslaafd voelen?
"We denken allemaal dat we verslaafd zijn", zegt Koning. Ze legde jongeren een vragenlijst voor om socialemediaverslaving te meten, deze vragen komen overeen met het meten van gameverslaving, een diagnose die wel erkend wordt. Maar het zit anders, legt Koning uit. "Het aantal jongeren dat daadwerkelijk verslaafd is, ligt tussen de 4 en 6 procent."
Wat betekent uitspraak verslavende social media voor jou? 'Reken op meer schadeclaims'
Het gaat dan niet zozeer om het aantal uren dat iemand op sociale media doorbrengt, maar vooral om de manier waarop dat gebruik het dagelijks leven beïnvloedt. "Bij een deel van deze groep zie je dat het leven echt ontregeld raakt." Maar de groep waarover zij zich zorgen maakt, is veel groter. "Bij zo'n 40 procent is sprake van een hoog risico op problematisch gebruik."
Haast geboden bij officiële diagnose
In tegenstelling tot bijvoorbeeld gameverslaving, gokverslaving of alchoholverslaving is er geen officiële diagnose voor extreem gebruik van sociale media. "Terwijl het mechanisme in de hersenen hetzelfde is", legt Gayet uit. "Je hersenen krijgen een rush op het moment dat je de app opent en naar beneden scrolt. Omdat het onuitputtelijk is, blijf je ermee doorgaan."
Eén op de zes wordt ongelukkig van social media, waarom blijven we het gebruiken?
Gedragswetenschapper Hilde Brons vindt het vreemd dat het nog niet erkend is. "Het kan zo ontregelend werken, zeker op levens van jongeren. Op hun slaap, op hun concentratie en op hun zelfvertrouwen. Daarom zie ik een belangrijke rol voor ouders weggelegd: zij moeten duidelijk regels opstellen en het gesprek aangaan over sociale media."
Ook Ina Koning is voor de erkenning van sociale mediaverslaving. "Ik ben er niet zomaar voor om overal een sticker of etiket op te plakken, maar met erkenning kunnen we mensen makkelijker helpen."
'Kwestie van tijd'
Het is een 'kwestie van tijd', denkt ook Nationaal Rapporteur Verslavingen Arnt Schellekens. "Het is gewoon een hele nare verslaving, met grote gevolgen. Die impact zie je op het denken, voelen en handelen van mensen."
Al zullen we misschien nog even moeten wachten op een officiële diagnose. "Bij gameverslaving duurde het ook een paar jaar."
Toch is haast geboden, besluit Gayet: "We hebben geen tijd te verliezen. We kunnen mensen met een verslaving niet aan hun lot overlaten alleen omdat de wetgeving de technologische veranderingen niet kan bijbenen."
Oostenrijk komt met verbod op sociale media voor jongeren onder de 14
Verschillende klinieken in het land nemen de vlucht naar voren en bieden al therapie aan voor deze groep. Bij de Yes We Can Clinics zien ze het aantal aanmeldingen de afgelopen jaren toenemen. Bij de kliniek kunnen jongeren terecht voor allerlei soorten verslavingen en gedragsproblemen.
Wanneer hulp nodig is? "Als de normale dingen in het leven niet meer gaan, als je school niet meer gaat. Als je lichamelijk achteruit gaat. Eigenlijk gewoon als je leven blokkeert", legt Derek van Enk van de kliniek uit.
'Leren dat telefoon geen oplossing is'
"Jongeren zitten hier meerdere weken, zonder telefoon. Elke dag is er een programma. Met echt ook onderzoek naar wat het onderliggende probleem is. De hele dag pakken we de problemen aan, door te praten, groepssessies en we doen veel buitenactiviteiten. Ze leren hier dat de telefoon dus juist geen oplossing is."
Deskundigen vinden het positief dat er hulp is voor verslaafde gebruikers. "Het is goed dat er behandelingen starten, daar kunnen we van leren", zegt Koning. "Maar het is niet wetenschappelijk bewezen. Daarvoor is erkenning nodig, en meer onderzoek."
Leden van het RTL Nieuwspanel over hun socialemediagebruik
• 60 procent van de jongeren denkt dat ze verslaafd zijn aan sociale media.
• Daar proberen ze ook wel iets aan te doen. 6 op de 10 probeerde al eens te minderen met sociale media, vaak zonder succes. En bijna de helft heeft al eens bewust een of meerdere accounts op sociale media verwijderd.
• Jongeren in ons panel hebben nu nog meer schermtijd dan een jaar geleden: 28 procent heeft een schermtijd hoger dan 3 uur per dag, vorig jaar was dat 23 procent. Ze gebruiken het verreweg het vaakst voor ontspanning: leuke filmpjes kijken, bijvoorbeeld.
• Bijna 2 op de 3 ouders van minderjarige kinderen denkt dat hun kind verslaafd is aan sociale media. Ze merken dat ze moeilijk contact krijgen met hun kind en dat ze prikkelbaar of zelfs boos zijn als hun schermtijd op is of ze ‘s avonds hun telefoon in moeten leveren. Ze zeggen zelfs dat ze het gevoel hebben dat hun kinderen niet meer ‘normaal’, in persoon, kunnen communiceren.
• 43 procent van de volwassenen denkt dat ze zelf verslaafd zijn aan sociale media. Zij leggen uit dat ze onrustig worden zonder telefoon, er veel meer tijd aan besteden dan ze zouden willen, het is een automatisme geworden.