Nieuwe asielwet over dwangsommen direct onder vuur: niet houdbaar
In 2022 is er ook een wet aangenomen die de dwangsommen moest afschaffen. "De Raad van State oordeelde toen dat die wet in strijd was met het Europees recht, waarna de wet werd ingetrokken", zegt Eikelboom.
'Mensen wachten 2 jaar op beoordeling'
Dinsdag werd in de Eerste Kamer een wet aangenomen die ervoor zorgt dat de IND geen dwangsommen meer hoeft te betalen aan asielzoekers bij te late beslissingen op asielaanvragen. Door een tekort aan capaciteit en de grote hoeveelheid aanvragen, lukt het de IND vaak niet om asielverzoeken binnen de wettelijke termijn af te handelen. "De aanvraag van asielzoekers moet eigenlijk binnen een half jaar worden behandeld", legt asieladvocaat Andrea Pool uit. Die termijn wordt echter lang niet altijd gehaald. “Veel mensen wachten al 1,5 à 2 jaar op een beoordeling."
Asielzoekers kunnen vervolgens naar de rechter stappen om de IND te dwingen sneller een beslissing te nemen. "Als de IND die deadline dan weer niet haalt, kan de rechter de IND een dwangsom opleggen." Hoeveel geld dat is, verschilt. "Het kan 50 euro per dag zijn, maar ook meer."
IND hoeft asielzoekers geen dwangsommen meer te betalen
Minister Van den Brink zag de afgelopen tijd hoe de kosten van deze dwangsommen steeds verder opliepen. Dit jaar alleen al betaalde de IND 112 miljoen euro aan dwangsommen uit. Vorig jaar was dat nog 79 miljoen euro. Volgens de IND kunnen de kosten per asielzoeker enorm oplopen: "Aan 40 asielzoekers is zelfs meer dan 80.000 euro uitgeven", licht de dienst toe.
Rechter mag geen besluit nemen over vergunning
Maar of de wet standhoudt, is dus onzeker, zeggen ook deskundigen tegen RTL Nieuws. "In feite is de situatie niet anders dan een paar jaar geleden, dus is het maar de vraag of de rechter de wet nu wel in stand houdt", zegt universitair docent migratierecht Mark Klaassen. "Asielzoekers en statushouders moeten iets kunnen doen tegen te trage besluitvorming door de IND. Dwangsommen zijn nu het enige middel. Als dat wegvalt, heb je niets meer om de IND aan te sporen om op tijd te beslissen."
"Na de uitspraak in 2022 is er gezocht naar andere mogelijkheden om druk te zetten op de IND, maar die zijn niet gevonden", zegt Marcelle Reneman, universitair hoofddocent staats- en bestuursrecht. "Er is bijvoorbeeld gekeken naar of de rechter een besluit kan nemen over iemand zijn verblijfsvergunning, als de IND er te lang over heeft gedaan, maar dat ging niet door."
'Situatie is niet veranderd'
Reneman vervolgt: "Het zou best raar zijn als de Raad van State nu ineens een andere mening heeft, terwijl de situatie niet veranderd is." Normaalgesproken brengt de afdeling advisering van de Raad van State al een advies uit voordat een wet in de Eerste Kamer behandeld wordt, maar dat is deze keer niet gebeurd, omdat het wetsvoorstel via een amendement tot stand gekomen is.
Minister over terugkeerhubs afgewezen asielzoekers: 'Onderdeel van goed werkend systeem'
"Ik verwacht dat er de komende tijd veel meer procedures zullen komen", zegt Pool. Dat gebeurde ook in 2022. Pool: "Advocaten vonden het toen belangrijk om te procederen om zo te zoeken naar een rechtsmiddel om druk te zetten, en aan te tonen dat die er niet is."
"Asieladvocaten denken massaal: dit is niet eerlijk", bevestigt Igna Oomen, zelf ook asieladvocaat. "Komende tijd zullen we meer gaan procederen om druk op de ketel te krijgen."
'Mensen zijn gefrustreerd'
Eikelboom benadrukt dat de mensen die hij bijstaat niet uit zijn op geld maar vooral snel een beslissing willen over hun aanvraag. "Mensen zijn gefrustreerd dat ze al jaren aan het wachten zijn op een beoordeling. Het is heel sneu dat ze nu helemaal geen controle meer hebben om hun proces sneller te laten verlopen."
Volgens Pool is vooral de groep die vòòr het nieuwe migratiepact van juni asiel aanvroeg de dupe. "Die mensen moesten al langer wachten. Dat is heel pijnlijk."