Hier kunnen wanhopige ouders hun baby achterlaten: 'Laatste redmiddel'
Er staat een wiegje. Er ligt een olifantenknuffeltje in. Er hangt een babypakje (maatje klein) aan de muur. Vanaf vandaag is Nederland een beschermde wiegkamer rijker: het is de elfde die ons land telt. Eerder opende er al zo'n kamer in onder andere Zwolle, Rotterdam en Amsterdam. Ook is er een mobiele kamer voor als er iemand is die niet kan reizen.
Het kamertje in het Nijmeegse ziekenhuis is via een zij-ingang te betreden en is 24 uur per dag bereikbaar. Het is de eerste in Gelderland. "We hopen dat de kamer zo min mogelijk wordt gebruikt", zegt Kitty Nusteling. "Het is echt bedoeld voor vrouwen die echt geen andere uitweg meer zien." Nusteling is medeoprichter van de Beschermde Wieg, de stichting die de kamers in het leven riep. "We hebben natuurlijk liever dat vrouwen ons weten te bereiken via onze hulplijn die 24 uur per dag te bellen is."
In onderstaande video vertelt een vrouw hoe ze op het punt stond haar kindje af te staan bij zo'n vondelingenkamer:
Kindjes die er worden achtergelaten, worden binnen een paar minuten opgevangen en medisch onderzocht. Nusteling: "Er wordt ook echt warmte en liefde gegeven aan het kindje."
Problemen in latere leven
Kinderpsychiater Peter Nordin zegt dat dat erg belangrijk is. "De eerste duizend dagen van een baby zijn heel vormend. Een kind leert eerst te vertrouwen op de wereld om zich heen, daarna op de mensen om zich heen, zoals de ouders, verzorgers, en daarna op zichzelf. Als daar ergens in die fasen iets misgaat doordat een kind verlaten wordt, zich afgewezen of onveilig voelt, dan kan dat later problemen opleveren. In vriendschappen, relaties, gezondheid."
Ook als een baby'tje te vondeling wordt gelegd en lang alleen is, kan dat schadelijk zijn, weet Nordin. "Het cortisol in zo'n klein lijfje schiet omhoog. Kindjes die in de steek worden gelaten hebben daar misschien mentaal geen herinneringen aan, maar ze slaan het wel op in die kleine lichaampjes." Daarom, zo benadrukt Nusteling, komt er binnen een paar minuten al hulp voor de baby'tjes.
Antwerpse burgemeester is voogd van te vondeling gelegde baby: 'Zal met liefde worden omringd'
Het kindje gaat in eerste instantie naar een pleeggezin. Na drie maanden wordt gekeken of er een adoptieprocedure moet worden gestart, of dat de moeder het kindje toch bij zich wil houden. "Dat doen we zonder oordeel", zegt Nusteling. Hoe vaak er gebruik wordt gemaakt van een wiegkamer, wil de stichting niet zeggen. "Om de moeders te beschermen." Wel kan ze zeggen dat er 1500 moeders per jaar 'de weg naar ons vinden met vragen'. "Gemiddeld hebben 17 van hen het voornemen om afstand te doen van hun baby. Uiteindelijk komt twee derde terug op die beslissing, omdat ze op tijd de juiste hulp krijgen."
In een nisje gelegd
Die hulp is 'zo, zo belangrijk', zegt Antoinette den Boer (65). Haar moeder was zo'n wanhopige moeder. 65 jaar geleden werd zij op het Griekse eiland Kreta in een stenen nisje voor een kindertehuis gelegd. Elf dagen oud was ze. Het nisje was bedoeld voor moeders die niet voor hun baby'tje kunnen zorgen. Er hing een bel boven waar ze aan konden trekken. Dan wisten de zusters: er ligt een kindje buiten.
Er lag een briefje bij Antoinette. 'Ik kan nu niet voor haar zorgen, maar ik kom haar weer halen'. Maar haar moeder kwam nooit. "Het is hartverscheurend dat zij dit als enige uitweg zag", zegt Antoinette. "Toen mijn eigen dochtertje elf dagen oud was, raakte me dat zo erg. Ik dacht alleen maar: wat moet mijn moeder wanhopig zijn geweest." Daarom is zo'n wiegkamer volgens Antoinette belangrijk: "Dat die vrouwen voelen dat zij welkom zijn. Dat hun kindje welkom is. En veilig."
Wel heeft Antoinette geworsteld met de anonimiteit van haar moeder. "Ik ben al tig keer op Kreta geweest, sta in alle mogelijke databanken, zocht geregeld de media op, ben bij het weeshuis geweest. Niks."
Uit de lucht gevallen
"Het voelt alsof ik uit de lucht ben gevallen. Het is niet te beschrijven, maar er zit een onrust in mij, die gewoon niet weggaat. Er valt mee te leven, maar ik had het zo graag opgelost. De kinderen die nu te vondeling worden gelegd en niet zullen weten wie hun ouders zijn, die hebben, net als ik, dikke pech."
Ook kinderpsychiater Nordin stelt dat het belangrijk is voor een kind om te weten waar het vandaan komt. "Maar het belangrijkste is dat de kinderen goed worden opgevangen. Zich veilig voelen. Geliefd. Gewenst. In een ideale situatie doen de ouders dat, maar ook andere mensen kunnen die rol op zich nemen."
Registratie
Fiom, het expertisecentrum op het gebied van ongewenste zwangerschap, afstammingsvragen en adoptie, ziet vondelingenkamers als een laatste redmiddel. "We hopen vooral dat vrouwen terechtkomen bij reguliere passende hulp en zorg, zodat zij ondersteuning krijgen bij de keuzes waar zij voor staan", zegt een woordvoerder.
Tegelijk erkent Fiom dat er vrouwen zijn die zich in zo'n kwetsbare situatie bevinden dat zij anders mogelijk helemaal geen hulp zoeken.
Fiom vindt het daarnaast belangrijk dat kinderen later toegang kunnen hebben tot informatie over hun afkomst, zodat kinderen later contact kunnen leggen met hun ouders. Daarom pleit de organisatie ervoor dat afstammingsgegevens, waar mogelijk, zorgvuldig worden geregistreerd en bewaard.
Bovendien is dat een mensenrecht: in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens staat dat een kind het recht heeft om te weten van wie het afstamt. Nusteling onderschrijft dit, maar zegt ook dat er altijd vrouwen zijn die anoniem willen blijven. "Als we hen niet helpen, kan het zijn dat de kindjes het niet overleven."