Spanning tussen Iran en Oekraïne loopt op: 'Teheran overwoog raketaanval'

Het klinkt onwaarschijnlijk, maar Oekraïense nieuwskanalen op de berichtendienst Telegram staan de afgelopen dagen vol met berichten over een mogelijke raketaanval vanuit Iran. The New York Times meldde als een van de eersten dat Teheran mogelijk een haven in Oekraïne zou willen aanvallen met ballistische raketten.

"Er zijn berichten dat Iran van plan is om binnen twee dagen drie ballistische raketten met een middellange actieradius op Oekraïens grondgebied af te vuren," schrijft een kanaal met een half miljoen volgers. "Raketten vliegen in 15 tot 25 minuten van Iran naar Kyiv", schrijft een ander kanaal, met anderhalf miljoen lezers.

De Oekraïense autoriteiten zeggen dat er geen aanwijzingen zijn dat Iran op korte termijn daadwerkelijk een aanval zal uitvoeren, maar Teheran heeft het deze week mogelijk wel overwogen. De spanning tussen de twee landen is in ieder geval hoog.

Vorige week vielen Oekraïense drones schepen aan op de Kaspische Zee, waar zowel Iran als Rusland aan grenzen. De Oekraïense geheime dienst zegt dat het bij de aanval vrachtschepen heeft geraakt die werden gebruikt voor het vervoer van militaire goederen tussen Iran en Rusland.

Het zou gaan om de handelsschepen 'Port Olya 2' en 'Begey', die allebei onder internationale sancties vallen. Het is onduidelijk wat de schepen precies aan het vervoeren waren. De Oekraïense president Zelensky schreef afgelopen weekend dat er 'zeer goede resultaten' waren behaald op de Kaspische Zee.

Kort daarna schreef de minister van Buitenlandse Zaken van Iran, Seyed Abbas Araghchi, op X dat er naast de Russische schepen ook een Iraans handelsschip was geraakt, en dat er bij de aanval ook een Iraanse matroos om het leven was gekomen. Hij liet weten dat de actie niet onbeantwoord kon blijven.

Iran is een belangrijke bondgenoot van Rusland. Moskou importeerde in het verleden goedkope Iraanse drones om Oekraïne op grote schaal aan te vallen, de zogeheten Shahed-drones. Teheran deelde ook technologische kennis, met als gevolg dat Rusland nu zelf op grote schaal Shaheds produceert.

Iran zou ook ballistische raketten hebben verkocht aan Rusland. De overheden van het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland veroordeelden de verkoop in 2024. De Kaspische Zee is een belangrijke aanvoerroute voor deze wapens, en voor andere goederen die Rusland formeel niet mag importeren wegens economische sancties.

Ondertussen verkoopt Moskou ook militair materieel aan Teheran, zoals luchtafweersystemen en helikopters. Volgens Zelensky deelt Rusland ook inlichtingen met Iran, zoals satellietbeelden van Amerikaanse militaire bases in het Midden-Oosten.

De angst voor een Iraanse aanval direct op Oekraïne wordt in Kyiv gevoeld. Het zou gaan om een grotendeels symbolische aanval met één raket, schrijft The New York Times. Maar zelfs zo'n kleine oorlogsdaad zou betekenen dat Oekraïne en Iran voor het eerst in een directe militaire confrontatie komen.

Iran en Oekraïne zijn geen buurlanden, maar 'bepaalde Iraanse middellangeafstandsraketten kunnen het grondgebied van Oekraïne bereiken als ze vanuit de westelijke regio’s van Iran worden gelanceerd', vertelt de wapendeskundige Anatoli Chraptsjinsky aan de Oekraïense nieuwssite Suspilne.

"Maar dit brengt zeer ernstige risico’s met zich mee voor Iran", voegt de expert toe. "Een realistischer scenario is dat de raketten aan de Russische Federatie worden overgedragen, om vervolgens op het grondgebied van Oekraïne te worden ingezet."

Een Iraanse aanval lijkt voorlopig afgewend. De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken heeft gebeld met zijn Iraanse collega om het incident te bespreken: "Bij diplomatie draait het om een direct gesprek, ook al is dat moeilijk. Ik heb benadrukt dat het ons doel is om onnodige escalatie te voorkomen", schreef de Oekraïense buitenlandchef Sybiha op X.

"Iran streeft evenmin naar escalatie, maar heeft duidelijk gemaakt dat elke aanval op onze burgers of belangen onaanvaardbaar is", liet de Iraanse minister vervolgens weten. "Er moet compensatie worden geboden voor de geleden schade."

Oekraïne zegt dat het niet de bedoeling was om onschuldige burgers of civiele schepen te raken, maar heeft nog niets laten weten over eventuele compensatie aan Iran.