Franse overheidsfinanciën zijn een drama, en dat raakt ook ons
1. Welke problemen heeft Frankrijk precies?
De Franse overheidsfinanciën staan er uitzonderlijk slecht voor. Het land voldoet totaal niet aan de afgesproken normen in de eurozone, namelijk het hebben van een maximaal tekort van 3 procent van het bbp (de omvang van de economie) en een overheidsschuld van niet meer dan 60 procent van het bbp.
Al sinds 1974 geeft Frankijk te veel uit. Vorig jaar was het begrotingstekort 5,1 procent van het bbp. Dat is veel slechter dan de 1,6 procent van Nederland en zelfs slechter dan landen als Italië en Griekenland. Door de jarenlange tekorten is de Franse staatsschuld nu maar liefst 3,6 biljoen euro. Dat is 119 procent van de economie. Italië en Griekenland doen het slechter, maar de Griekse score verbeterde vorig jaar wel.
Er zijn nog meer eurolanden die hun overheidsfinanciën niet op orde hebben, zoals onze zuiderburen. Het begrotingstekort is daar dit jaar ruim 5 procent en de overheidsschuld zo'n 110 procent van het bbp. Maar omdat het een kleiner land is, kijken beleggers meer naar de gevolgen van de problemen in Frankrijk.
Rente steeg dit jaar al flink en daardoor kun je minder lenen voor je hypotheek
2. Hebben beleggers nog vertrouwen?
Dit jaar betaalt Frankrijk zo'n 60 miljard euro aan rentekosten. Dat kan het niet aan andere zaken, zoals onderwijs, uitgeven. Beleggers hebben er inmiddels minder vertrouwen in dat de Franse overheid rente en aflossingen kan blijven betalen. Vanwege dat risico eisen ze een hogere rente: de tienjaarsrente op Franse overheidsleningen is nu bijna 5 procent. Dat is meer dan Italië of zelfs Griekenland.
Omdat Frankrijk de tweede economie van de eurozone is, telt de situatie in dat land extra zwaar voor beleggers. Nog altijd kan Frankrijk gewoon rente en aflossingen betalen. En investeerders willen het land nog steeds geld lenen. Toch is economie ook vertrouwen en niemand weet niet hoe lang investeerders vertrouwen blijven houden in Frankrijk.
Een belangrijke indicator voor het vertrouwen van beleggers is het renteverschil met Duitsland, het meest kredietwaardig geachte land in de eurozone. De laatste vijftien jaar betaalde de Franse overheid tussen de 0,25 en 0,75 procentpunt meer rente dan Duitsland op een staatsobligatie met een looptijd van tien jaar.
Maar vooral de laatste maanden liep dat verschil fors op, tot nu zelfs 1,4 procentpunt. Dat is ongunstig voor Frankrijk. Op elke miljard euro die het leent, betaalt het 14 miljoen euro meer aan rente dan Duitsland, elk jaar weer. De Franse overheid moet volgend jaar zo'n 340 miljard euro lenen.
3. Waardoor staat Frankrijk er nu zo slecht voor?
Het lukt de Franse politiek niet om in te grijpen. Het lijkt zo eenvoudig: verhoog de belastingen, of geef minder uit, of beide. Maar de belastingen zijn al hoger dan in veel andere landen. En bezuinigen pikt de bevolking niet, de gele hesjes zijn snel aangetrokken. Franse regeringen draaiden al eerder maatregelen terug.
Pensioenen zijn een grote uitgavenpost voor de Franse overheid. In tegenstelling tot in Nederland worden Franse ambtenarenpensioenen betaald uit de belastingen. Door de vergrijzing loopt de rekening snel op. De pensioenleeftijd stijgt wel van 62 naar 64 jaar. Maar veel Fransen vinden dat maar niets. Volgend jaar zijn er presidentsverkiezingen en kandidaten die kanshebber zijn, willen de pensioenleeftijd verlagen. De extreemrechtse Marine le Pen wil terug naar 62 jaar en de extreemlinkse Jean-Luc Mélenchon zelfs naar 60.
Nadeel voor Frankrijk is dat, net als in veel andere Europese landen, de economie niet hard groeit. Vorig jaar met minder dan 1 procent en voor 2026 en 2027 wordt eveneens een groei van minder dan 1 procent voorspeld. Dat betekent dat de belastinginkomsten ook niet veel zullen stijgen, waardoor de oplopende rentelasten moeilijker zijn te betalen. En het tekort en de schuld van de overheid uitgedrukt in het bbp kunnen dus ook nauwelijks dalen.
40 biljoen dollar: loopt de schuld van de VS uit de hand? Dit moet je weten
4. Wat betekenen de Franse problemen voor ons?
Wereldwijd stijgt de rente, ook in Nederland, maar in Frankrijk nog meer, zegt RTL Z-beurscommentator Durk Veenstra. Het is volgens hem nu vooral een Frans probleem. De Franse overheid geeft volgend jaar meer uit aan rentebetalingen dan aan onderwijs en defensie. Frankrijk loopt het risico om in een vicieuze cirkel van hogere rentekosten en een groter begrotingstekort te belanden.
In het uiterste geval krijg je met Frankrijk een situatie als in 2010 met Griekenland. Dat kon de schulden niet meer terugbetalen. Uiteindelijk redden andere eurolanden en de Europese Centrale Bank (ECB) het land. Maar Griekenland had destijds een schuld van zo'n 300 miljard euro, Frankrijk zit nu op het twaalfvoudige, dat maakt een redding veel lastiger.
De financiële situatie van de Franse overheid is nu overigens nog aanzienlijk minder slecht dan die van Griekenland in 2010. Zo liep destijds het renteverschil tussen de Griekse en de Duitse tienjaarsrente op tot zo'n 10 procent.
5. Gaat de ECB helpen?
RTL Z-beurscommentator Hans de Geus ziet Frankrijk niet failliet gaan. Uiteindelijk zal de ECB ingrijpen, door Franse staatsleningen op te kopen, zegt hij. "De ECB zal dat alleen niet hardop zeggen, want dan gaan overheden daarop rekenen en zijn ze nog minder geneigd om de overheidsfinanciën in de hand te houden." Uiteindelijk krijgen we zo te maken met meer landen die hun uitgaven niet in de hand houden.
Als andere eurolanden Frankrijk te hulp moeten schieten, zoals destijds met Griekenland, dan zal ook Nederland moeten meebetalen. Het is de vraag of we dat geld uiteindelijk terugkrijgen.
De stijgende rente is een probleem voor de schatkist, dat kost ons 12 miljard euro:
