Coalitieakkoord: maximaal 1 jaar werkloosheidsuitkering, eigen risico naar 460 euro

Het 'zuur' van het coalitieakkoord zit in belastingverhogingen: D66, VVD en CDA willen zowel van burgers en bedrijven een ‘vrijheidsbijdrage’ gaan vragen. Dat loopt op tot 1,7 miljard euro voor bedrijven en 3,4 miljard euro voor burgers. Het eigen risico wordt vanaf volgend jaar verhoogd en stijgt tot een eigen risico van 460 euro in 2027. Ook wordt het basispakket beperkt: middelen die beschikbaar zijn in de vrije verkoop, worden niet meer vergoed.

Sociale zorg

De huishoudelijke hulp wordt vanaf 2029 niet meer vergoed. Alleen nog voor mensen die het echt niet meer kunnen betalen, gaat de gemeente ondersteuning bieden. Ook moeten alle zieken een eigen bijdrage gaan betalen voor de wijkverpleging.  

Specifieke voordeeltjes voor de landbouwsector, zoals een vrijstelling op rode diesel en btw-verlaging op bloemen, gaan verdwijnen. Voor boeren wordt brandstof duurder en ook bloemen worden duurder.

Ook op sociale zekerheid wil de coalitie van D66, VVD en CDA fors bezuinigen. De WW-uitkering voor mensen die hun baan verliezen wordt beperkt tot één jaar. In de eerste twee maanden krijg je wel een hogere uitkering dan nu het geval is. Ook wordt de maximumhoogte van de WW-uitkering verlaagd. En om de AOW betaalbaar te houden wordt deze vanaf 2033 direct gekoppeld aan het stijgen van de levensverwachting. Dat levert een miljardenbezuiniging op.

De nieuwe coalitie wil het toeslagenstelstel vereenvoudigen. Kinderbijslag en het kindgebonden budget worden samengevoegd tot één kindregeling met een hoger vast bedrag. Dat moet gezinnen meer zekerheid geven en het risico op terugvorderingen verkleinen. Daarvoor wordt komende jaren ook extra geld uitgetrokken. Ook gaan de drie partijen 'onverminderd door' met het plan voor bijna gratis kinderopvang voor werkende ouders. Hierbij wordt de kinderopvangtoeslag vervangen door directe financiering.

De afhandeling van de toeslagenaffaire is nog altijd niet klaar. Zolang de hersteloperatie nog loopt, willen D66, VVD en CDA daarvoor een aparte staatssecretaris benoemen.

Het eigen risico gaat omhoog, hoe dat zit zie je hieronder:

Zorg

Het kabinet wil het eigen risico van 385 euro verhogen naar 460 in 2027. Wel betaal je straks maximaal 150 euro per behandeling. Voor chronisch zieken wordt 350 miljoen euro vrijgemaakt om tegemoet te komen in de zorgkosten.

In het basispakket wordt strenger gekeken naar welke geneesmiddelen worden vergoed. Daarmee hopen de drie partijen 150 miljoen euro te besparen.

Op de langdurige zorg wordt bijna 1,9 miljard euro bezuinigd, onder andere op ouderenzorg en huishoudelijke hulp gaat uit de WMO. "Mensen die dat kunnen gaan zelf betalen voor hun huishoudelijke hulp", aldus D66, VVD en CDA.

De drie partijen willen wel 35 miljoen euro investeren in medische preventie, om de vaccinatiegraad te verhogen. Ook moet een suikertaks voor producenten worden ingevoerd.

De leeftijd voor sekswerkers wordt verhoogd van 18 naar 21 jaar. En ook de minimale leeftijd voor de aanschaf van sigaretten en andere nicotine houdende producten gaat omhoog naar 21 jaar.

Asiel en migratie

D66, VVD en CDA willen de asielnoodmaatregelenwet van PVV-minister Faber uitvoeren. Als de asielinstroom te hoog wordt, komt er een tijdelijke noodstop in de asielketen. Nareizigers van ‘subsidiair beschermden’, mensen die geen vluchtelingenstatus hebben, worden niet toegelaten.
De spreidingswet blijft voorlopig in stand, om asielzoekers over alle gemeenten in Nederland te verdelen.

Omdat het vorige kabinet ervan uitging dat de instroom van asielzoekers zou stoppen, zat er een gat in de begroting vanaf 2027. De drie coalitiepartijen zeggen in hun financiële bijlage dat ze dat gat gaan dichten. Kosten: een paar miljard. 

Het nieuwe kabinet wil ook een een internationale asieltop gaan organiseren. Doel is uiteindelijk dat de asielaanvragen buiten Europa kunnen worden ingediend en afgehandeld.

Bij afspraken over terugkeer- en transithubs -opvangplekken buiten Nederland - zeggen de drie coalitiepartijen dat migranten nooit terug worden gestuurd naar een land waar zij het risico lopen om vervolgd te worden. De samenwerking met Oeganda, waar gekeken wordt of daar mensen opgevangen kunnen worden, wordt 'on hold' gezet in de nasleep van de verkiezingen in dat land.

In het Europese migratiepact, dat in Juni in gaat, gaat Nederland voorlopig geen vluchtelingen overnemen van andere landen maar kiest voor de optie om te betalen aan (zuidelijke) landen. Het nieuwe kabinet wil dit doen zolang de opvang in Nederland niet in orde is.

Wanneer het aantal mensen dat een asielaanvraag doet in korte tijd fors stijgt, wilen de drie partijen aanvullende instroombeperkende maatregelen gaan nemen. Wel blijven ze de mogelijkheid openhouden 'schrijnende gevallen' wel toegang tot het land te geven. 

Klimaat en energie

Het overvolle stroomnet krijgt veel aandacht: "Het aanpakken van de netcongestieproblemen heeft onze hoogste prioriteit.” Daartoe komt er een Crisiswet Netcongestie. Daarnaast zet het kabinet vol in op extra windmolenparken op zee, met extra geld, en wil het groen gas en groene waterstof verder ontwikkelen, net als kernenergie met 4 nieuwe kerncentrales.

En mogelijk komt er opnieuw een verplichte hybride warmtepomp vanaf 2029. Dit staat er in het akkoord:

"Op plekken waar een warmtenet niet de meest geschikte oplossing is stimuleren en normeren we, per 2029, de uitrol van hybride, slimme warmtepompen.” 

Defensie en Buitenlandse Zaken

Het nieuwe kabinet wil de defensieuitgaven komende jaren met miljarden euro’s per jaar verhogen om in 2035 te voldoen aan de nieuwe NAVO-norm van 3,5 procent. Om er zeker van te zijn dat dit ook echt gebeurt, wil de coalitie van D66, VVD en CDA deze norm ook wettelijk vastleggen. De steun aan Oekraïne wordt komende jaren onverminderd voortgezet.

De krijgsmacht moet fors groeien naar minimaal 122.000 mensen. Om dat te bereiken willen de drie partijen het dienjaar voor jongeren fors opschalen. De enquête die jongeren moeten invullen om interesse te peilen voor de krijgsmacht wordt daarom verplicht. Als dat niet voldoende nieuwe aanwas oplevert, overweegt de coalitie gedeeltelijke herinvoering van de dienstplicht.

In het coalitieakkoord onderstrepen de partijen het belang van een sterke Europese Unie. Nederland moet daarvan aanjager zijn. Een deel van de bezuiniging op het postennetwerk wordt teruggedraaid. Hetzelfde geldt voor ontwikkelingssamenwerking, waar door het vorige kabinet nog drastisch werd bezuinigd. Dat beleidsterrein krijgt er structureel 257 miljoen euro bij.

Infrastructuur en Waterstaat

Het nieuwe kabinet wil dat Lelystad Airport in gebruik wordt genomen als luchtmachtbasis voor Defensie én voor civiele vliegtuigen. In het coalitieakkoord wordt de term 'groothandelsverkeer' gebruikt, de algemene term voor passagiers, vracht en post. Volgens betrokken onderhandelaars gaat het op Lelystad om passagiersvliegtuigen, die eventueel deels vracht meenemen, maar geen aparte vrachtvliegtuigen. 

⁠Voor Schiphol wordt een omvang van 478.000 vliegbewegingen vastgelegd in het luchthavenverkeersbesluit. Om geluidsoverlast voor de omgeving terug te dringen wordt vastgelegd dat Schiphol in 2030 tussen 23.00 en 7.00 uur 50 procent stiller wordt ten opzichte van 2024. Ook komt er mogelijk een nachtsluiting tussen twaalf en vijf 's nachts.

Het onderhoud van bruggen, tunnels, spoorwegen en sluizen krijgt voorrang in beschikbare middelen. Er wordt extra geld vrijgemaakt voor de 17 gepauzeerde weg- vaar- en spoorprojecten. De verbreding van de A27 bij Amelisweerd bij Utrecht gaat niet door, maar wordt opgelost binnen de bestaande snelwegbak. 

Het nieuwe kabinet wil dat de verlaging van de brandstofaccijns wordt verlengd. Ook moet er een onderzoek komen naar een hervorming van de autobelasting, op basis van de oppervlakte of omvang van het voertuig.

Er moet een aparte voertuigcategorie komen voor fatbikes, zodat een minimumleeftijd en helmplicht mogelijk wordt. Ook krijgen gemeenten de mogelijkheid fatbike-vrije zones in te voeren. Tegen alcoholgebruik in het verkeer wordt een alcoholslot ingevoerd.

Het kabinet wil om overlast in het openbaar vervoer tegen te gaan dat OV-boa’s toegang krijgen tot het vreemdelingenregister en, onder voorwaarden, tot de strafrechtketendatabank. Zwartrijders krijgen hogere boetes en er wordt ingezet op daadwerkelijke inning van die boetes.

Wonen

Het kabinet noemt de aanpak van het woningtekort 'onze topprioriteit'. Voor huiseigenaren blijft de fiscale behandeling ongewijzigd: de hypotheekrenteaftrek blijft dus bestaan. De overdrachtsbelasting voor particuliere investeerders gaat van 8 naar 7 procent.

Het mes moet verder in de regelgeving. Zo wil het kabinet schrappen in bezwaarprocedures. Er moet zowel worden geinvesteerd in betaalbare huurwoningen, als ook betaalbare koop. Het 'streven' is 2/3de betaalbaar, waarvan 30 procent sociale huur en 25 procent betaalbare koop.

Voor nieuwe sociale huurders wordt niet enkel meer gekeken naar het inkomen, want het kabinet wil ook een vermogenstoets. Spaargeld telt zo mee. Ook geldt er een jaarlijkse inkomenstoets.

Om meer woonruimte te creëren moet het makkelijker worden om huizen te splitsen en op te toppen. Het kabinet wil dat voor jongeren minder wordt ingezet op de bouw van studio's, maar gedeelde woonvormen, bijvoorbeeld met ouderen, juist stimuleren. Ook in de strijd tegen eenzaamheid.

Permanent wonen op een vakantiepark moet mogelijk zijn. En woningbouwcorporaties moeten makkelijker hun sociale huurwoningen kunnen verkopen. 'Dit geeft corporaties meer financiële armslag om te investeren in nieuwbouw en verduurzaaming.'

Stikstof

Voor de stikstofplannen wil het kabinet terugvallen op de plannen die eerder zijn gemaakt in kabinet Rutte IV. Daarvoor komt in totaal 20 miljard euro beschikbaar. Alle sectoren moeten minder stikstof uitstoten, waardoor vergunningen weer verleend kunnen worden. De stikstofdoelen per sector moeten volgens een nieuwe wet in 2035 worden gehaald. Als dat niet wordt gehaald, zal als 'ultieme remedie' worden gekort op het aantal dier- of fosfaatrechten bij landbouwbedrijven. Oftewel: gedwongen krimp.

In 2030 wil het kabinet een tussendoel. Samen met provincies moeten per gebied specifieke doelen worden vastgelegd. En als dat kan ook per boerenbedrijf. Dit is nu nog niet mogelijk. Rondom Natura2000-gebieden moeten daarnaast extra maatregelen komen. Hoe dat er exact uitziet moet voor de zomer duidelijk zijn voor in ieder geval 5 kwetsbare gebieden, waaronder de Veluwe en de Peel.

Er komen nieuwe regelingen voor boeren die willen verplaatsen of stoppen. De landbouw moet daarnaast met behulp van subsidies innovatiever en toekomstbestendiger worden. De rode diesel verdwijnt definitief.

Onderwijs

Op onderwijs willen de drie partijen investeren, 1,5 miljard euro. Dit was ook een verkiezingsbelofte van D66-leider Jetten in de campagne. Aan het veelbesproken artikel-23, de vrijheid van onderwijs, wordt niet getornd. Ook is het plan om een stagevergoeding wettelijk vast te leggen.

De drie partijen willen een handhaafbare Europese minimumleeftijd van 15 jaar voor sociale media. Ook willen de drie partijen gratis schoolfruit voor kinderen op de basis en middelbare school.

Justitie en Veiligheid

De coalitiepartijen willen investeren in de politie met 512 miljoen euro per jaar. Ook komt er jaarlijks 50 miljoen beschikbaar voor het Openbaar Minister om onder andere de ICT-problemen op te lossen. Burgemeesters krijgen meer bevoegdheden tijdens demonstraties, wanneer deze leiden tot een verstoring van de openbare orde, als het aan D66, VVD en CDA ligt. 

Het wietexperiment gaat door. En reclame maken voor online gokken willen ze helemaal verbieden. 

Veel aandacht ook voor het geweld tegen vrouwen en femicide. Daar komt per jaar 10 miljoen euro voor beschikbaar. Het kabinet wil onder andere Clare’s law gaan introduceren naar het voorbeeld van Engeland. Die wet geeft mensen het recht om bij de politie te informeren naar het gewelddadige verleden van een (ex-)partner, zodat ze zichzelf kunnen beschermen tegen partnergeweld. De uitleg daarvan lees je in onderstaand artikel: