Advies aan kabinet: minimumleeftijd sociale media kan, maar controle blijft groot probleem

Daarmee raakt het rapport aan een belangrijke politieke vraag: moet Nederland zelf met een nationaal verbod komen, zoals andere landen doen, of vooral inzetten op Europese regels? Het kabinet wil een Europese minimumleeftijd van 15 jaar voor sociale media, zolang platforms volgens het kabinet onvoldoende veilig zijn voor jongeren. Daarbij moet ook privacyvriendelijke leeftijdscontrole komen.

De discussie speelt terwijl steeds meer landen zelf ingrijpen. Australië voerde als eerste land een wettelijke minimumleeftijd in. Ook het Verenigd Koninkrijk kondigde deze week een verbod aan voor kinderen onder de 16 jaar. In Frankrijk wordt eveneens gewerkt aan regels voor een minimumleeftijd.

Nationaal verbod kan, maar is beperkt

Volgens de UvA-onderzoekers kan Nederland in theorie zelf een wettelijke minimumleeftijd invoeren. Maar de ruimte is beperkt, vooral bij de grote platforms. Nederland kan jongeren wel verbieden om bepaalde sociale media te gebruiken, maar kan grote internationale platforms niet zomaar zelfstandig allerlei nieuwe verplichtingen opleggen.

Voor kleinere platforms heeft Nederland juridisch meer ruimte. Ook kan het kabinet inzetten op naleving via ouders, scholen en maatschappelijke normstelling. Maar wie wil dat grote platforms zelf stevig gaan controleren, komt al snel uit bij Europese regels en Europese toezichthouders.

Een Europese route ligt volgens de onderzoekers meer voor de hand, omdat de belangrijkste regels voor grote sociale-mediaplatforms al in Brussel worden gemaakt. Grote platforms vallen onder de Digital Services Act en staan voor een groot deel onder toezicht van de Europese Commissie. Via Europese regels kan dus directer worden vastgelegd wat platforms moeten doen, bijvoorbeeld wanneer zij een minimumleeftijd moeten controleren.

Bovendien voorkom je daarmee dat ieder land eigen regels maakt voor dezelfde internationale platforms. Dat maakt de Europese route trager, maar juridisch steviger. Een nationaal verbod kan sneller politiek aantrekkelijk lijken, maar de uitvoering bij grote platforms blijft afhankelijk van Europese regels en toezichthouders.

Niet elk platform op één hoop

De onderzoekers waarschuwen ook voor een te brede aanpak. Een minimumleeftijd hoeft volgens hen niet automatisch voor alle sociale media op dezelfde manier te gelden. Het kabinet moet goed afbakenen welke platforms onvoldoende veilig zijn voor jongeren en waar leeftijdscontrole echt nodig is.

Dat betekent niet dat leeftijdsverificatie nooit kan. Maar als platforms leeftijden moeten controleren, raakt dat in de praktijk ook gebruikers die wél oud genoeg zijn. Zij moeten dan op een of andere manier kunnen aantonen dat ze toegang mogen krijgen. Dat kan gevolgen hebben voor privacy en vrijheid van informatie.

Leeftijdscontrole is bovendien niet waterdicht. Jongeren kunnen controles omzeilen door hulp te vragen aan volwassenen of door een VPN te gebruiken. Leeftijdsschatting, bijvoorbeeld via gezichtsherkenning of gebruikersgedrag, is minder betrouwbaar en kan tot fouten leiden.

Ook privacyvriendelijke oplossingen zijn volgens de onderzoekers nog niet zomaar kant en klaar voor gebruik in Nederland. 

Australië als gidsland

Het rapport kijkt ook naar Australië, het eerste land met een wettelijke minimumleeftijd voor sociale media. Daar blijkt de naleving voorlopig beperkt. Volgens vroege cijfers is nog altijd ongeveer 63 procent van de jongeren van 14 en 15 jaar actief op sociale media.

Bij jongeren die wel stoppen, lijkt dat vaak niet te komen doordat het platform hen verwijdert, maar doordat ouders of jongeren zelf besluiten het account te deactiveren. De onderzoekers waarschuwen daarom dat ook in Nederland niet moet worden verwacht dat een leeftijdsgrens meteen volledig werkt.

De jeugd zelf is nog terughoudend over een verbod op sociale media voor onder de 15 jaar, bekijk dat hier: