Scholen gooien huiswerk om door komst van AI: 'Je leert er niet van'

En dat is niet zo gek, zegt docent Bram Tigchelaar van het Noordik Lyceum in Almelo. Hij ziet dat sommige leerlingen de opdrachten die hij ze meegeeft niet eens meer lezen. "Ze kopiëren en plakken het in ChatGPT en laten AI de antwoorden formuleren. Die antwoorden kloppen dan misschien, maar je hebt het leren, juist een doel van huiswerk, overgeslagen." 

Tigchelaar, die naast docent ook AI-expert is op zijn school, kijkt regelmatig met zijn leerlingen mee hoe zij een chatbot gebruiken. "Ze kijken vooral naar het eindproduct. Ze zoeken een antwoord en zijn vervolgens niet benieuwd naar hoe de chatbot bij dat antwoord is gekomen. Dat vind ik zorgwekkend. Je hebt als docent een bepaald idee met een opdracht. Je wilt je leerlingen er iets van leren wat ze in hun latere leven kunnen gebruiken. Nog belangrijker: je wilt ze leervaardigheden meegeven waar ze de rest van hun leven mee kunnen opbouwen."

Niet helemaal afschaffen

Tigchelaar staat niet alleen. De vraag hoe met huiswerk om te gaan, speelt op bijna alle middelbare scholen. De VO-raad, die middelbare scholen vertegenwoordigt, ziet dat bijna alle scholen bezig zijn met hoe generatieve AI het onderwijs en de vorm van huiswerk beïnvloedt. "Hoe ze daarmee bezig zijn, verschilt per school", zegt een woordvoerder.

Afschaffen doet Tigchelaar huiswerk in elk geval niet. Hij gaat er tegenwoordig wel anders mee om. "Ik ben voorzichtiger in wat ik meegeef. Eerder kregen leerlingen bepaalde leesopdrachten mee naar huis, en werden ze daar tijdens de volgende les over bevraagd. Nu moeten ze het artikel tijdens een blokuur op school lezen en krijgen ze er na dat uur meteen vragen over."

Dat is niet voor iedere leerling fijn, erkent de docent. "Wie een wat langzamere lezer is, krijgt de leesopdracht mogelijk niet af en wie een snelle lezer is, zit tijdens dat blokuur drie kwartier iets anders te doen omdat de rest nog niet klaar is." 

Ook als docent is hij kostbare tijd kwijt, omdat hij toezicht moet houden en in die tijd niet iets anders kan doen. "Ik zit er sowieso veel meer bovenop. Ik lees elke week mee met de vorderingen van langer lopende opdrachten. Als ze elke week exact een hoofdstuk inleveren, helemaal foutloos, dan ga ik vragen stellen. Zo verloopt een schrijfproces namelijk niet."

Geschiedenisdocent op het Udens College Puk van der Zwalum ziet dat de rol van huiswerk onder druk staat. "Over het algemeen is huiswerk niet iets waar je op zit te wachten als leerling. De verleiding om AI te gebruiken is extreem groot. Het is aan ons docenten leerlingen het nut te laten inzien van huiswerk."

Ook Van der Zwalum is dan ook niet voor het afschaffen van huiswerk, en ook niet voor alles vervangen door mondelinge overhoringen. "Daarmee test je namelijk een andere vaardigheid dan met huiswerk." Hij onderzoekt nu in hoeverre hij zijn leerlingen 'huiswerk' kan laten maken op school. "Je hebt dan in elk geval meer zicht op wat ze doen. We zullen als docenten onze toolbox om leerlingen hun hersenen te laten ontwikkelen moeten uitbreiden."

Er is niet één oplossing voor dit vraagstuk, zegt lector didactiek aan de Hogeschool van Amsterdam Izaak Dekker. "Een draconisch middel zou zijn: stoppen met huiswerk en álles klassikaal doen. Dan moet iedereen elke dag van 9 tot 17 uur op school aanwezig zijn. De vraag is of dat haalbaar is met dit lerarentekort. Daarnaast is het ook niet per se wenselijk, want je wil dat leerlingen zelfstandig kunnen leren."

Minder essays en verslagen

Toetsing van huiswerkopdrachten moet op de schop, dat staat vast, zegt Dekker. "Die moet 'AI-robuust' zijn. Denk aan minder essays en verslagen, want die kan AI ook maken. En meer mondelinge overhoringen en klassikale opdrachten. Maar bij vakken als Nederlands, Engels en Geschiedenis ontkom je niet aan geschreven huiswerkopdrachten."

De grote uitdaging voor docenten en ook opvoeders is volgens Dekker: hoe helpen we leerlingen gedisciplineerd om te gaan met verleidingen? "Je moet je kind daarin ondersteunen, een omgeving creëren waarin het concentratie kan opbrengen en niet in de verleiding komt om AI hun huiswerk te laten maken."

'Er wordt hard gewerkt aan richtlijnen'

"Onderwijs en AI staan eigenlijk lijnrecht tegenover elkaar in hun doel", vervolgt hij: "Onderwijs is moeilijke dingen leren, AI is bedoeld om dat leerproces over te slaan en je meteen het antwoord te serveren. Ik heb het dan over de AI die er nu is, de ChatGPT's van deze wereld, niet de AI die ontwikkeld wordt voor het onderwijs." 

Veel scholen zijn zoekende als het gaat om AI, ziet ook de VO-raad: "Daarom wordt er door onder andere Kennisnet (een partij die scholen ondersteunt als het gaat om digitale vraagstukken, red.) hard gewerkt aan richtlijnen voor gebruik van AI in het onderwijs", zegt een woordvoerder. "We vinden daarin onderzoek naar effectieve inzet van AI die helpt bij het bevorderen van de onderwijskwaliteit erg belangrijk." Op dit moment maken scholen al gebruik van de zogenoemde Handreiking AI, ook van Kennisnet.