Protesten in Iran worden bloediger: 'Gaat richting kantelpunt'

De Amerikaanse mensenrechtengroep Hrana meldde vanmiddag dat er honderden doden zijn gevallen, al blijft het moeilijk te verifiëren hoeveel mensen er precies zijn gedood of verwond. De BBC sprak artsen in drie verschillende Iraanse ziekenhuizen die zeggen dat ze worden overspoeld door gewonden.

Op de weinige beelden die naar buiten komen zijn gemaskerde demonstranten en branden te zien. Het internet is uitgeschakeld, behalve voor de enkelingen die toegang hebben tot de satellietdienst Starlink.

Beelden van de protesten zie je hieronder. Massaal wordt geprotesteerd, en er wordt geschoten.

"We weten nog steeds niet goed wat er nu aan de hand is in Iran, vooral omdat het internet eruit ligt", zegt Midden-Oosten-correspondent Pepijn Nagtzaam.

Dat gebeurt om twee redenen, legt hij uit: zodat de buitenwereld niet weet wat er gebeurt, en zodat Iraniërs de demonstraties moeilijker kunnen organiseren en aan elkaar kunnen vertellen wat er gaande is.

"We zien berichten dat er in het hele land wordt geprotesteerd, maar het is onduidelijk hoe groot al die verschillende demonstraties zijn. Er kunnen honderden, duizenden of tienduizenden mensen aanwezig zijn."

De demonstranten lijken niet één duidelijke eis te hebben, zegt Nagtzaam. "De protesten zijn een uiting van diepe onvrede. Maar sommige mensen zijn boos omdat ze geen geld hebben voor hun levensonderhoud, andere demonstranten willen echt politieke verandering, en weer anderen willen dat het hele bewind van de ayatollahs stopt. Binnen Iran zijn veel mensen ontevreden, maar de Iraanse oppositie is naar het buitenland gevlucht."

"De afgelopen dagen zien we op beelden dat het er steeds harder aan toe gaat, zowel aan de kant van de overheid als van de demonstranten. De overheid probeert de protesten de kop in te drukken, zoals ook in het verleden is gebeurd. Bij eerdere protestbewegingen werd er met scherp geschoten en werden er ook veel mensen opgepakt."

Er komen berichten naar buiten over 'grote confrontaties' waarbij 'een significant aantal' Iraanse veiligheidstroepen zijn gedood.

Eerdere protestgolven in Iran werden de kop ingedrukt. Dat gebeurde bijvoorbeeld in 2022 en 2023 rondom de dood van een jonge vrouw, Mahsa Jina Amini. Zij kwam om het leven nadat ze met geweld werd opgepakt, omdat ze haar hoofddoek niet goed zou hebben gedragen.

De dood van Amini zorgde voor veel woede en protesten. Door gewelddadig optreden van de politie kwamen er zeker 551 mensen om het leven, en werden bijna 20.000 mensen gearresteerd.

"Op dit moment lijkt het regime nog niet op omvallen te staan", zegt Nagtzaam. "Maar de protesten bevinden zich wel op een omslagpunt. Als het regime met veel geweld optreedt, kan het twee kanten opgaan. Je kan volkswoede krijgen door de harde reactie, en dan gaan meer mensen de straat op. Of mensen kunnen juist bang worden, omdat de kans groot is dat demonstranten worden gedood, gewond, of gevangengezet."

De president van Iran, Masoud Pezesjkian, gaf vandaag een interview aan pro-overheidsmedia om te praten over de demonstraties. Hij beweert dat er 'terroristen' achter de demonstraties zitten, die banden zouden hebben met andere landen.

De Amerikaanse president Trump heeft de Iraanse overheid gewaarschuwd dat de Verenigde Staten kunnen besluiten om in te grijpen wanneer er onschuldige demonstranten om het leven komen. Hij zei dat het land 'heel hard geraakt' kon worden.

Trump zou meerdere opties overwegen om Iran aan te vallen, meldt The New York Times. Hij zou nog geen definitieve beslissing hebben genomen over Amerikaans ingrijpen. Israël zou meepraten over een eventueel ingrijpen.

"Iran kijkt naar VRIJHEID, misschien wel als nooit tevoren", schreef Trump op sociale media. "De VS staan klaar om te helpen!!!"

"We hebben de afgelopen maanden gezien dat Trump best in staat is om zulke dingen te doen", zegt Nagtzaam. "Afgelopen zomer bombardeerden de VS Iran ook al. Maar het is moeilijk te voorspellen wat voor effect het heeft als Amerika doelen in Iran aanvalt." Amerikaanse bombardementen zouden het regime kunnen doen wankelen, maar zouden ook juist kunnen zorgen voor een verenigd anti-Amerikaans sentiment.

"Decennialang is aan de bevolking verteld dat Amerika de grote vijand is, en ik denk niet dat veel Iraniërs echt zitten te wachten op Amerikaanse bommen. Maar als die bommen vallen op doelen van het regime, kan dat het politieke leiderschap van Iran ook destabiliseren."

De Iraanse zegt dat het bereid is om terug te slaan als het wordt aangevallen door Amerika.

In de onderstaande video vertelt Pepijn Nagtzaam wat er achter de protesten zit.