Schrikbarend veel scripties geschreven met AI: 'Universiteiten zijn naïef'

Iedereen doet het, zeggen studenten waar RTL Nieuws mee sprak. "Ik vind het vrij naïef van universiteiten om te denken dat het niet gebeurt", zegt een recent afgestudeerde wiens scriptie voor 86 procent door ChatGPT en Claude werd geschreven. "Niemand sluit zich nog op in een kamer met stapels boeken om daar later met een tekst uit te komen", zegt een andere verse alumnus, die 90 procent van zijn scriptie liet schrijven door Claude.

RTL Nieuws scande honderden recente masterscripties van twaalf Nederlandse universiteiten met Pangram, een AI-detectietool. De uitkomst: de meeste studenten laten de chatbot een deel van hun scriptie schrijven. Bij één op de vijf scripties is de bijdrage van ChatGPT, Claude of Gemini groter dan die van de student. Zes procent van de scripties werd zelfs vrijwel volledig door AI geschreven.

Het is een duizelingwekkend snelle opmars: drie jaar geleden was er nog vrijwel geen spoor van AI te vinden in scriptiedatabanken. 

Vier studenten wiens scriptie volgens Pangram voor meer dan 80 procent door AI geschreven was, stonden RTL Nieuws hierover anoniem te woord. Allemaal vonden ze dat ze ondanks hun intensieve AI-gebruik zelf de echte maker ervan waren. "Voor mij zijn het mijn gedachten, de feiten. Die staan erin. Niet feiten die een chatbot erin wil hebben", zegt één van hen.

Eén student liet 'bullet points' door een chatbot tot een 'coherent verhaal' smeden. Een andere liet theoretische verbanden 'omzetten tot grote lappen tekst' door ChatGPT en Claude. De derde student zei dat hij AI zijn lange teksten tot kortere liet samenvatten. De laatste zei 'in samenspraak' met ChatGPT tot een tekst te komen.

Niet bestaande artikelen

Geen van de studenten was in staat chatbotverslagen of zelf geschreven teksten te delen met RTL Nieuws, waardoor hun uitleg niet gecontroleerd kon worden.

De meeste studenten zeiden ook allen hun bronnen zelf te hebben gelezen - toch waren in drie van de vier literatuurlijsten niet bestaande artikelen te vinden. De studenten hadden hiervoor geen verklaring. Een student gaf aan dat hij alleen samenvattingen van teksten in ChatGPT las, waardoor mogelijk onjuiste verwijzingen in zijn scriptie terecht waren gekomen.

Een van de studenten vertelt zijn verhaal anoniem in deze video:

Veel studenten lijken de AI-teksten te presenteren als eigen werk. Bijna de helft van de scripties die merendeels met AI is geschreven, bevat een 'AI-verklaring' waarin de student aangeeft hoe kunstmatige intelligentie bij het schrijven is ingezet. Slechts een enkeling erkent daarin teksten uit een chatbot gekopieerd te hebben. 

De meeste studenten zeggen AI alleen te gebruiken om te 'brainstormen', voor 'controle op spelling en grammatica' of voor het 'samenvatten van bronnen'.

Soms wordt het gebruik zelfs actief ontkend. "Ik heb geen generatieve AI gebruikt … om tekst te genereren of te herschrijven", meldt een student econometrie. Zijn scriptie bestaat desondanks voor driekwart uit AI-tekst. "Deze tekst is door mij geschreven", valt te lezen in de AI-verklaring van een UvA-student. De scriptie is volgens Pangram voor 90 procent (inclusief de AI-verklaring) geschreven door een chatbot. 

Twee studenten waar RTL Nieuws mee sprak zeiden expres een onjuiste verklaring te hebben gedaan over hun AI-gebruik. "Ik wil het risico niet lopen dat ik het gesprek dat we nu voeren met een examencommissie moet doen." 

Meestal is de scriptie het laatste deel van de opleiding. Veel van deze studenten hebben dus hun diploma gekregen.

Onderwijs weet zich geen raad

De ontwikkelingen lijken de sector te hebben overvallen. Geen van de twaalf onderzochte universiteiten of de koepelorganisatie Universiteiten van Nederland hebben cijfers over AI-fraude in scripties. Het beleid is versnipperd. Precieze regels verschillen soms per opleiding. 

De TU Eindhoven moedigt gebruik van AI om scripties te schrijven 'zelfs aan', schrijft een woordvoerder. In Groningen is het kopiëren van AI-output zonder duidelijke vermelding van de herkomst 'nooit toegestaan'. 

Sommige universiteiten gebruiken AI-detectietools. Bij de Universiteit Utrecht en de Vrije Universiteit Amsterdam is het gebruik ervan juist verboden. Een belangrijke reden: een eerdere generatie detectiesoftware was onbetrouwbaar. Dit leidde er soms toe dat studenten ten onrechte als fraudeur werden aangemerkt.

Marijke van Vlasselaer legt zich als onderwijsfilosoof toe op onder onderzoek naar academische integriteit en generatieve AI. Op haar werkplek, de Faculteit Sociale Wetenschappen in Brussel, scant men scripties standaard met Pangram op AI-tekst. (Een zeer betrouwbare detectietool, zo blijkt uit haar eigen onderzoek). 

Extra controle

Bij een score boven de twintig procent volgt een extra controle en, indien nodig, een gesprek met de student. Als die student kan aantonen dat het werk zelf gedaan is, volgen geen maatregelen. Meestal betekent een hoge testuitslag echter dat er iets aan de hand is. De faculteit legde vorig studiejaar bij ongeveer zeven procent van de 1100 ingediende scripties een sanctie op vanwege fraude met AI. 

Zonder toezicht loopt het chatbotgebruik snel uit de hand, zegt Van Vlasselaer. "Je ziet de gekste dingen: studenten laten interviews genereren, data genereren." Wat haar het meest steekt: het onrecht voor studenten die zich wel aan de regels houden. "Studenten die zo hard hun best doen", zegt Van Vlasselaer. "Ik denk dat we over een paar jaar terugkijken op deze periode en denken: wat hebben we laten gebeuren."

Minister: dit is fraude

Verantwoordelijk minister Rianne Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap spreekt van 'fraude' wanneer een student een scriptie volledig door AI laat schrijven. Volgens haar is gekopieerde tekst uit een chatbot duidelijk 'niet het eigen werk' van een student 'en dat is niet de bedoeling'.

Letschert denkt dat controle op AI-misbruik in het hoger onderwijs momenteel tekortschiet. "Zijn we dat wel voldoende aan het checken? Je zult je verantwoordelijkheid moeten pakken als onderwijsinstelling." 

De minister wil dit jaar nog met een aanpak komen van het snelgroeiende AI-probleem.