Uitvaarten soms onterecht eenzaam: Tim hoorde opeens dat zijn broer was begraven

Op 6 augustus kreeg Tim Molenaar uit Huizen een bizar telefoontje uit Zandvoort. Een kennis wilde hem condoleren met de dood van zijn broer, enkele maanden eerder. Tim wist niet wat hij hoorde: niemand in de familie wist van dit overlijden. "Ik snapte er helemaal niets van."

Huis leeggehaald

Plotseling gebeld worden dat je broer of zus is overleden. Dat is op zich al heel verdrietig, maar vervolgens horen dat de begrafenis al heeft plaatsgevonden, het huis is leeggehaald en de spullen verdwenen: dat gaat nog een stap verder.

Het is wel precies wat er is gebeurd. "Ik ben vooral boos en ontdaan", zegt Tim tegen RTL Nieuws. "Verdrietig ben ik eigenlijk nog steeds niet, dat lukt niet door alle stress en alles wat er is gebeurd."

Tim had weleens gelezen over mensen die eenzaam overlijden en eenzaam worden begraven. Maar zijn broer Martin wás helemaal niet eenzaam. Ze zagen elkaar een paar keer per jaar bij de zeilschool, waar zijn broer iedere dag kwam om vrijwilligerswerk te doen. Daar sprak hij liever met hem af, want zijn broer 'leidde een beetje een studentenleven'. "Zijn huis zag er ook zo uit."

De laatste tijd kon Tim zijn broer telefonisch niet bereiken. Martins telefoon was kapot en zijn nieuwe modem werkte niet goed met zijn vaste telefoon. Tim maakte zich daarom niet meteen zorgen. "Dan ga je niet meteen naar Zandvoort."

Toen zijn broer in mei op 73-jarige leeftijd overleed, zeiden de buren tegen de politie dat er nooit iemand op bezoek kwam. Martin kreeg uiteindelijk een gemeentelijke uitvaart. Hij werd eenzaam begraven zonder dat zijn familie het wist.

Mirjam hoorde dat haar zus was begraven

Het verhaal van Martin staat niet op zichzelf, blijkt uit onderzoek van RTL Nieuws.

Mirjam Pels maakte iets vergelijkbaars mee. Haar zus Annemieke kreeg in 2020 een uitvaart zonder familie. Pas ruim een jaar later hoorde Mirjam dat haar zus was overleden. Door omstandigheden hadden ze weinig contact.

Volgens onderzoek van Trouw kon de gemeente Amstelveen haar niet vinden via de digitale bevolkingsregistratie. Op een oude persoonskaart van hun vader stond wél dat Annemieke een zus had, maar die kaart werd niet voor de begrafenis geraadpleegd.

Mirjam zegt tegen RTL Nieuws: "Of de nabestaanden worden gezocht, hangt ervan af of de ambtenaar er zin in heeft. Ze zeggen dat ze hun uiterste best doen. Mijn ervaring is dat ze liegen dat ze barsten."

Mirjam hoopte dat niemand mee zou maken wat zij heeft meegemaakt. Toch gebeurt het vaker, blijkt uit cijfers die RTL Nieuws opvroeg bij gemeenten.

Vijf nabestaanden

In Emmen meldden zich de afgelopen vijf jaar na een gemeentelijke uitvaart vijf nabestaanden die daarvoor niet bekend waren. Leeuwarden schat dat dit jaarlijks één of twee keer gebeurt, Groningen spreekt van maximaal zes gevallen in vijf jaar en Nijmegen van enkele gevallen. Landelijke cijfers zijn er niet. Online zijn wel soortgelijke verhalen te vinden.

De ene gemeente doet meer onderzoek dan de andere, zegt journalist en schrijver Joris van Casteren. Hij coördineert de eenzame uitvaarten in Amsterdam. Hij onderzoekt wie de overledene was en schrijft het levensverhaal op.

Ook hij kent de verhalen dat na de uitvaart blijkt dat er toch een broer of zus was, maar is wel milder richting gemeentes: "Ambtenaren zijn geen detectives. Ze doen hun best en moeten ergens een grens trekken." 

Bovendien is er weinig tijd: volgens de wet moet iemand in principe uiterlijk op de zesde werkdag na het overlijden worden begraven of gecremeerd.

Facebook

Soms lukt het hem net op tijd om wél nabestaanden te contacten. Hij vertelt over een Surinaamse vrouw van wie de gemeente geen familie kon vinden. "In haar woning vond ik documenten waaruit bleek dat ze een zus moest hebben. Ik kon haar uiteindelijk via sociale media vinden."

Dat is het verschil, zegt hij: hij heeft als buitenstaander meer tijd en ruimte voor onderzoek. "Ik kan bijvoorbeeld kijken of iemand een Facebookprofiel heeft. Een gemeente mag dat niet zomaar doen."

Toch is het opvallend: waarom worden nabestaanden soms niet gevonden? Er is toch een basisregistratie personen?

Geen verplichting voor gemeenten

RTL Nieuws vroeg bij een aantal gemeenten naar hun werkwijze. Die gemeenten wijzen er allemaal op dat de wet hen niet verplicht om nabestaanden op de hoogte te stellen. Wel moet de burgemeester volgens de Wet op de lijkbezorging de uitvaart regelen als niemand anders dat doet. 

Volgens de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken (NVVB) ligt het wel 'voor de hand' dat gemeenten onderzoek doen naar nabestaanden. Gemeenten kijken in het Centraal Testamentenregister, ze vragen informatie op bij de politie, zorginstellingen of woningcorporaties. Soms worden ook buren benaderd of wordt in de woning gezocht naar aanwijzingen.

Basisregistratie Personen niet compleet

Ook wordt de Basisregistratie Personen (BRP) geraadpleegd. Maar die blijkt niet altijd compleet. Daar zit waarschijnlijk het probleem.

Dat zit zo: in 1994 stapten gemeenten over van papieren persoonskaarten naar een digitale bevolkingsregistratie. Maar niet alle gegevens werden overgenomen. Kinderen die vóór 1966 waren geboren, hoefden niet vermeld te worden in de digitale gegevens van hun ouders. 

Wie die BRP raadpleegt van een ouder van een overledene, ziet daardoor mogelijk niet alle kinderen. Zo kunnen broers en zussen buiten beeld blijven.

Wie de oude fysieke persoonskaarten van een ouder opvraagt, kan wél de namen van de kinderen vinden. Alleen: gemeenten raadplegen lang niet altijd deze historische persoonskaarten. 

Persoonskaarten niet geraadpleegd

Uit een rondgang van RTL Nieuws onder elf grote en kleine gemeenten blijkt dat Emmen dat wel doet. Leeuwarden doet dat alleen 'als duidelijk is dat er nabestaanden zijn'. Den Haag raadpleegt de kaarten alleen als de ouders van de overledene in Den Haag, Delft of Rotterdam zijn geboren.

De gemeenten Nijmegen, Eindhoven, Utrecht en Haarlem zeggen de persoonskaarten niet te raadplegen. Die laatste gemeente, ambtelijk gefuseerd met Zandvoort, zegt daar zelfs 'geen bevoegdheid' voor te hebben. Groningen gebruikt de kaarten niet standaard. Amsterdam en Rotterdam reageerden niet op vragen van RTL Nieuws.

Het Centrum voor Familiegeschiedenis (CBG) beheert historische persoonskaarten van mensen die vóór oktober 1994 zijn overleden.

"Het probleem van de missende informatie in de BRP is ons zeer bekend", zegt Roosje Keijser van het CBG. "Wij lopen daar ook vaak tegenaan, bovendien hebben we al meer gevallen gehoord zoals jij die beschrijft."

Toevallig weet ze dat haar eigen vader ook niet als kind vermeld staat bij zijn ouders in de digitale persoonslijst.

'Achteraf bezien dramatisch'

De regels voor de digitalisering waren in 1994 vooral gericht op een efficiënte administratie, zegt Keijser. "Er zijn daardoor keuzes gemaakt die nu funest blijken te zijn. Geen kwade wil, maar achteraf bezien best dramatisch."

Keijser zegt dat ze het probleem van de ontbrekende familiegegevens al meerdere keren heeft aangekaart bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. Een oplossing is volgens haar ingewikkeld omdat de oude persoonskaarten onder andere wetgeving vallen dan de huidige bevolkingsregistratie. "Het zou heel mooi zijn als dat in de toekomst wordt aangepast."

Ondertussen zit Tim met nog veel vragen. Want er ging meer mis. Zo had zijn broer al jaren geleden een eigen graf geregeld en betaald. Toch werd hij in een algemeen graf begraven. Hoewel hij inmiddels is herbegraven wil Tim weten: hoe kon dit mis gaan?

Elfstedenkruisje

Ook zijn veel persoonlijke bezittingen verdwenen. Omdat er geen erfgenamen bekend waren, werd de nalatenschap aangemeld bij het Rijksvastgoedbedrijf. Maar dat ontving uiteindelijk geen spullen en ook geen informatie van de woningverhuurder.

Volgens Tim zijn onder meer een verrekijker en een televisie verdwenen. Maar ook het Elfstedenkruisje dat zijn broer in 1985 had verdiend. "Dat zijn voor mij heel dierbare spullen." Voor Tim is het verhaal nog niet klaar. Hij heeft een klacht ingediend bij de woningbouwcorporatie.

Is dit verhaal herkenbaar voor jou of weet je meer? Tip de redactie: