Gebrek aan plek en draagvlak: hoe gemeenten worstelen met spreidingswet
Ook wijten sommige gemeenten hun achterstand toe aan 'het zwabberende beleid' van het vorige kabinet. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) ziet dat het draagvlak onder druk staat.
De minister liet er afgelopen maanden geen misverstand over bestaan. Gemeenten die volgens de wet onvoldoende asielzoekers opvangen, zullen daartoe uiteindelijk kunnen worden gedwongen.
Verdelen over het land
De spreidingswet is bedoeld om asielzoekers over het land te verdelen, zodat de druk op sommige plekken wordt verlicht. Maar de wet leidt tot heftige reacties. Met name rechtse partijen zijn tegen de wet, omdat de minister in het uiterste geval gemeenten kan dwingen om asielzoekers op te vangen door zelf een pand aan te wijzen.
Minister voert druk op: deze tien gemeenten doen niets of te weinig aan opvang asielzoekers
Gemeenten die onvoldoende opvang bieden, werden afgelopen tijd om tekst en uitleg gevraagd door het ministerie. Aan bijna 50 van die gemeenten vroeg RTL Nieuws waarom ze (nog) niet aan de spreidingswet voldoen. 29 gemeenten reageerden op onze vragen.
Zoektocht naar locatie
De meeste gemeenten zeggen best mee te willen werken aan de opgave die ze hebben gekregen door de spreidingswet, maar de praktijk blijkt niet eenvoudig. Opvallend vaak wordt een geschikte locatie als heikel punt genoemd. De gemeente Alkmaar onderzocht 9 locaties, die allemaal niet kansrijk bleken. De gemeente De Ronde Venen spant de kroon. Ruim dertig locaties zijn onder de loep genomen, maar geen enkele locatie is geschikt bevonden.
Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) legt uit dat er bij het vinden van een geschikte locatie gekeken wordt naar onder andere de betaalbaarheid, veiligheid en bereikbaarheid. Locaties moeten bijvoorbeeld niet te ver liggen van openbaar vervoer of scholen. Toch lukt het volgens de organisatie over het algemeen goed om locaties te vinden.
Bewoners van de belaagde noodopvang in Loosdrecht blikken in deze video terug:
Het gebrek aan geschikte locaties komt ook door de grote vraag van het Rijk aan de gemeenten. Er worden namelijk ook andere vluchtelingen opgevangen, zoals statushouders en Oekraïners. Dat zijn er inmiddels meer dan 100.000 in heel Nederland. Dat de minister daar geen rekening mee lijkt te houden, leidt tot onbegrip.
Zo benadrukt De Ronde Venen dat ze al honderden Oekraïners opvangen, en als een van de weinigen voldoende statushouders huisvesten. Omdat dit niet wordt meegenomen, heeft de gemeente Bodegraven‑Reeuwijk samen met de gemeenten Den Haag en Albrandswaard een rechtszaak aangespannen tegen de Nederlandse Staat. Zij zijn het oneens met het aantal asielzoekers dat ze moeten opvangen, en de samenstelling daarvan.
Nederland wil afgewezen asielzoekers mogelijk wegsturen naar Kenia en Rwanda
De gemeente Den Haag moet naar eigen zeggen te veel alleenstaande minderjarige asielzoekers opvangen (AMV’ers), wat meer druk legt op onder andere onderwijs. De uitspraak van het beroep volgt in augustus.
Geen maatwerk
Voor Den Haag is het de tweede keer dat ze juridische stappen zetten. Eerder dit jaar probeerde de gemeente het al eens, maar kreeg toen nul op rekest. De rechter bepaalde dat de minister niet verplicht is om voor elke gemeente maatwerk toe te passen.
Meer gemeenten overwegen juridische stappen. Zo ook de gemeente Noordwijk. Uit een gloednieuw coalitieakkoord blijkt dat de gemeente juridisch alles op alles gaat zetten om onder de verplichtingen uit te komen. "We zullen blijven zoeken naar mogelijkheden om het te voorkomen", legt de lokale VVD-fractievoorzitter Bas Brekelmans uit. "We hebben geen draagvlak hier in Noordwijk voor een azc."
Bekijk hieronder de hele reactie van lokale VVD-fractievoorzitter Bas Brekelmans:
Naast praktische uitdagingen wijzen de gemeenten ook naar het beleid in Den Haag van de afgelopen jaren. Gesprekken over azc’s zijn op verschillende plekken stilgelegd, omdat het lang onduidelijk bleef of de wet onder het vorige kabinet van tafel zou gaan. "Dit alles heeft geleid tot extra onzekerheid", legt de gemeente Raalte uit.
De gemeente Twenterand zegt dat bewoners zich overvallen voelen, omdat het vorige kabinet nog aangaf dat de spreidingswet niet uitgevoerd hoefde te worden.
Alleenstaande minderjarige asielzoekers relatief vaak verdacht van misdrijf
Het maakte het toch al beperkte draagvlak op veel plekken nog kleiner. De weerstand tegen de komst van asielzoekers is veelzijdig, geeft gemeente Twenterand aan. "De kritiek richt zich voornamelijk op de druk op de woningmarkt, zorgen over veiligheid en integratievraagstukken."
Gezamenlijke verantwoordelijkheid
Achter de schermen zijn bij de VNG zorgen te horen over de uitvoering van de spreidingswet en het feit dat steeds meer gemeenten zich er niet aan willen houden. De burgemeester van Doetichem en de woordvoerder asiel van de VNG Mark Bouwmans, zegt te hopen dat gemeenten verantwoordelijkheid blijven nemen: "De spreidingswet is tot het aantreden van het huidige kabinet slechts beperkt uitgevoerd. We zien ook dat in een aantal gemeenten het politieke draagvlak onder druk staat."
"De VNG vindt het echter belangrijk dat gemeenten gezamenlijk verantwoordelijkheid blijven nemen en een evenredige bijdrage blijven leveren aan de opvangcapaciteit. Waar gemeenten ondersteuning nodig hebben, helpen wij hen bij de voorbereiding en realisatie van opvanglocaties, onder meer via het Ondersteuningsteam Asiel."